Париж

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қала
Париж
фр. Paris
Paris montage2.jpg
Ту Таңбасы
Ту Таңбасы
Ел Франция
Статусы Астана
Аймақ Иль-де-Франс
Департамент Париж
Координатасы 48°52′00″ с. е. 2°19′59″ ш. б. / 48.86667° с. е. 2.33306° ш. б. / 48.86667; 2.33306 (G) (O) (Я)Координаттар: 48°52′00″ с. е. 2°19′59″ ш. б. / 48.86667° с. е. 2.33306° ш. б. / 48.86667; 2.33306 (G) (O) (Я)
Ішкі бөлінісі 20 округ
Мэр Бертран Деланоэ
Құрылған уақыты III ғ. б. э. б.
Бұрынғы атауы Лютеция, Сите
Жер аумағы 105,4 км²
Орташа биіктігі 33 м
Тұрғыны 2 233 818[1] адам (2010)
Тығыздығы 20 909 адам/км²
Шоғырлануы 12 672 000
Этнохороним париждік
Уақыт белдеуі UTC+1, жазда UTC+2
Телефон коды +33 1
Пошта индекстері 75001—75020, 75116
INSEE коды 75056, 75101—75116
Ресми сайты http://www.paris.fr  (фран.)
Париж (Франция)
Red pog.png

Париж (фр. Paris /paˈʁi/) — Францияның астанасы, маңызды экономикалық және мәдени орталығы. Франция ортаңғы бөлігінің солтүстігінде, Иль-де-Франс аймағында, Сена өзенінің жағасында орналасқан. Ұраны — Fluctuat nec mergitur («Оны тербелтеді, бірақ ол батпайды»). Парижде 13 млн халық тұрады.

Тарихы[өңдеу]

Тарихи деректерге сүйенсек, қала Филлипп Август королінің тұсында ғана өркендеп, өсе бастаған. Қала жоспары шеңбер үлгісінде құрылған. Архитектуралық ансамблдері ғасырлар бойы қалыптасты. Готика үлгісіндегі архитектуралық құрылыстардың дені Сита аралына шоғырланған. 13-ғасырда шіркеулер мен монастырлар салына бастады. Нақ осы тұста атақты Нотр Дам де Пари қолға алынса керек. В.Гюго оны «Париж - құдай аналарының соборы» деген атпен әлемге әйгілі етті.

Атақты Лувр 1204 жылы салына бастап, сол тұста 20 мың шәкірті бар Париж мектептері университет болып бірігеді, алғашқы университет 1629 жылы салынған.

Географиясы және климаты[өңдеу]

Париж: ғарыштан көрініс

Париж қаласы Сена өзенінің жағалауында, Ла-Манш бұғазынан 145 км қашықтықта орналасқан.

Қала Иль-де-Франс аймағының 0,9 %-ын, яғни Францияның 0,02 % территориясын алып тұр[2]. Қаланың аймағы - 105,40 км², бұл көрсеткіш Франция коммуналардың арасында 113-ші орынды алады. Теңіз деңгейінен биіктігі  — 30 метр[3]. Қаланың ең биік жерлері теңіз деңгейінен 128,15 — 128,65 метр биіктікте орналасқан Монмартр және Бельвиль дөңдері. Ең төмен орналасқан жері (30,5 метр) — Леблан және Сан-Шарль көшелерінің қиылысы (15-ші аймақ)[4].

Париж климаты қоңыржай, теңіздік.

Тұрғындары[өңдеу]

Халық саны
1800—2010 жылдар, млн адам

2010 жылғы санақ мәліметі бойынша Парижде 2 243 833 адам тұрады[5], бұл Франция елінің 3,6 %-ын және Иль-де-Франс аймағының 19,3 %-ын құрайды[6].

2008 жылы Парижде 330 000-дай шетел азаматтары тұратын, бұл Париж тұрғындарының 14,9 %-ын құраған[7]. Оның ішінде 30 %-ы ЕО келгендері, 20 %-ы Алжир, Марокко және Тунистан келген иммигранттар.

Сәулет өнері[өңдеу]

Парижде әлемге әйгілі Г. Эйфель мұнарасы, Үлкен және Кіші сарай, ЮНЕСКО ғимараты, Шайо сарайы, Пантеон, СенЖеневьев кітапханасы, т.б. бар.

Парижде болған адам көп архитектуралық ескерткіштерге күтпеген жерде кезігіп жатады. Сондай бағзы мұралардың бірі - Сен-Мартен арнасы (каналы). Су арнасының (каналдың) үстіне ұзақ жылдарда көптеген көпір тұрғызылып, әрқайсысы өзгеше сәулет туындысына айналды.

Тұтастай алғанда бір-бірінен бөліп жарғысыз айшықты өнер ансамблін құрайды.

Тұрғындардың айтуы бойынша қаланы Сен-Мишель гүлзарынан бастап аралау керек. Бұл жер француз жастарының сүйікті орны. Гүлзардан таяқ тастам жерде Люксембург сарайы бар. Мария Медичидің әмірімен салынған әсем ғимарат Еуропа сәулет өнерінің ғажайып туындысы ретінде әлемге белгілі.

1977 жылы Парижде елеулі оқиға болды. Тобур көшесінде Ұлттық театр ашылды, оған Жорж Помпидудың есімі берілді. Театрда сурет галереясы, көрме залдары, аса бай кітапхана, грамжазба жинағы бар. Театр үйінің жобасына халықаралық байқау жарияланғанда 681 үлгі келіп түсіпті, солардың ішінен итальян Р.Пьяно мен ағылшын Р.Роджерстің жобалары таңдалып алынған. Енді, міне, биіктігі 50, ұзындығы 150, ені 50 м ғажайып ғимарат Париждің мақтанышына айналып отыр. Сондай-ақ әлемге әйгілі Елисей алаңы да осында. Францияның транспорт желісінің барлығы Париж магистралінен бастау алады. Дүние жүзіндегі ең жүрдек (экспресс) пойыз Париж—Бордо бағытында 350 км жылдамдықпен жүреді.

Галерея[өңдеу]

Le Tour Eiffel from Le Champs de Mars.jpg 3981ParigiArcDeTriomphe.JPG NotreDameI.jpg Chateau de Versailles, France (8132659035).jpg
Эйфель мұнарасы Триумфал доғасы Нотр-Дам де Пари Версаль сарайы


Қала орталығы - Триумф Аркадан панорама көрініс
Эйфель мұнарасынан көрініс, Париж панорамасы, алыста Дефанс ауданы

Дереккөз[өңдеу]

  1. Insee : toujours plus de Parisiens. // Mairie de Paris, 06.01.2011
  2. Le tourisme à Paris : Chiffres clés = Tourism in Paris : Key figures[1]ParisInfo.com,2010, (фран.)  (ағыл.)
  3. A favourable geographical location  (ағыл.). Mairie de Paris. Тексерілді, 2 шілде 2013.
  4. Dimensions  (фран.). Mairie de Paris (20.08.2010). Тексерілді, 2 шілде 2013.
  5. Populations légales en vigueur à compter du 1er janvier 2013. Paris. // insee.fr. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 шілде 2013. Тексерілді, 2 шілде 2013.
  6. Demographics : a cosmopolitan city  (ағыл.). Mairie de Paris. Тексерілді, 2 шілде 2013.
  7. INSEE: Иностранцев по департаментам страны  (фран.)