Ирландия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Координаттар: 53°08′00″ с. е. 8°07′00″ б. б. / 53.13333° с. е. 8.11667° б. б. / 53.13333; -8.11667 (G) (O) (Я)
Ирландия
ирландша Éire
ағылш. Ireland
Flag of Ireland.svg Coat of arms of Ireland.svg
Байрақ Елтаңба
Әнұран: «Amhrán na bhFiann» (тыңдау )
EU-Ireland.svg
Ирландияның орналасуы (қою жасыл):
Еуропада (ашық жасыл және қою сұр)
Еуроодақта (ашық жасыл)
Тарихы
Тәуелсіздік күні 6 желтоқсан 1922 жыл (Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Патшалығынан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдері ирланд тілі, ағылшын тілі
Елорда Дублин
Ірі қалалары Дублин, Корк
Үкімет түрі Парламенттік республика
Президенті
Премьер-министрі
Майкл Хиггинс
Лео Варадкар
Мемлекеттік діні зайырлы мемлекет
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 118-ші орын
70 273 км²
2
Жұрты
• Сарап (2019)
Тығыздығы

4 921 500[1] адам (122-ші)
70 адам/км² (113-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2018)
 • Жан басына шаққанда

382 млрд.[2] $ (56-шы)
79,925[2] $ (7-ші)
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2018)
 • Жан басына шаққанда

385 млрд.[2] $ (42-ші)
80,641[2] $ (4-ші)
АДИ (2017) 0,938[3] (өте жоғары) (4-ші)
Валютасы еуро
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .ie
ISO коды IE
ХОК коды IRL
Телефон коды +353
Уақыт белдеулері +0

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Ирландия (айрық) деген бетті қараңыз.

Ирландия (ирландша Éire; ағылш. Ireland), ресми атауы — Ирланд Республикасы (ирландша Poblacht na hÉireann; ағылш. Republic of Ireland) — Ирландия аралының көбін алып жатқан Батыс Еуропа мемлекеті. Ауданы — 70,2 мың км². Елдің аты ирландша Éire деген сөзден шыққан. Астанасы — Дублин.

Атауы[өңдеу]

1937 ж конституциясы бойынша мемлекет аты — "Éire, немесе, ағылшынша, Ireland" деп бекітілген. Билігін бүкіл аралға тарату ниетімен 1949 ж. Дублин ел атауын "Ирландия Республикасы" деп өзгертті.

Жағрапиясы[өңдеу]

Жағрапиялық мағлұматтарды Ирландия аралы және Ирландия жағрапиясы деген мақалалардан қараңыз.

Саяси құрлымы[өңдеу]

Ирландия — республика.

Қазіргі конституциясы 1937 жылдың 1 шілдесінде плебисцитта қабылданды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшке енді .

Ирландия президенті (ирл. Uachtarán) халық референдумымен 7 жылда бір рет сайланады. Президенттің, үкімет сұранысы бойынша парламенттің төменгі палатасын шақыруға және таратуға құқығы бар, ол заңдарды жариялайды, соттар мен басқа да жоғарғы лауазымдарды тағайындайды және бас қолбасшы лауазымына ие болады.

Шын мәнінде үкімет басы — премьер-министрді (Taoiseach) — өкілдер палатасының ұсынысы бойынша президент тағайындайды.

Жоғарғы заң шығарушы орган — парламент (ирл. Tithe An Oireachtais). Құрамында 2 палата бар: өкілдер палатасы мен сенат.

Өкілдер палатасында 160-тан 170-ге дейін мүше бар. Олар халық тарапынан тікелей құпия дауысберу арқылы сайланады.

Сенат құрамында 60 мүше бар, олардың 11-ін премьер-министр тағайындайды, 6-ы Ұлттық және Дублин университеттерімен сайланады, 43-і жанама сайлау арқылы ерекше тізіммен (тізімдегі кандидаттар әртүрлі мекемелер мен ұжымдардың ұсынысымен кіргізіледі) өтеді. Сенаттың сайлау коллегиясы 900 адамнан тұрады, олардың ішінде өкілдер палатасының мүшелері, муниципалитеттер мен графтықтар кеңесінің мүшелері бар. Палаталардың жұмыс мерзімі — 7 жыл.

Әкімшілік құрлымы[өңдеу]

Ирландияның графтықтары нөмірленген картасы Ирландия Республикасы
  1. Дублин
  2. Уиклоу
  3. Уэксфорд
  4. Карлоу
  5. Килдэр
  6. Мит
  7. Лаут
  8. Монахан
  9. Каван
  10. Лонгфорд
  11. Уэстмит
  12. Оффали
  13. Лиишь
  14. Килкенни
  15. Уотерфорд
  16. Корк
  1. Керри
  2. Лимерик
  3. Типперэри
  4. Клэр
  5. Голуэй
  6. Мейо
  7. Роскоммон
  8. Слайго
  9. Литрим
  10. Донегол

Солтүстік Ирландия

  1. Фермана
  2. Тирон
  3. Лондондерри
  4. Антрим
  5. Даун
  6. Арма

Типперэри графтығы 2 суб-субъект болып басқарылады: Типперэри Солтүстік Ридинг және Типперэри Оңтүстік Ридинг.

Экономикасы[өңдеу]

Толық мақаласы: Ирландия экономикасы

Тарихы[өңдеу]

Толық мақаласы: Ирландия тарихы

Ирландия қарулы күштері[өңдеу]

Мәдениеті[өңдеу]

Толық мақаласы: Ирландия мәдениеті

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Population and migration estimates April 2019 (27 August 2019).
  2. a b c d Ireland. International Monetary Fund. Тексерілді, 1 қазан 2017.
  3. 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2017). Тексерілді, 23 наурыз 2017.