Тимор-Лесте

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Repúblika Demokrátika Timór-Leste
República Democrática de Timor-Leste
Democratic Republic of Timor-Leste
Шығыс Тимор байрағы Шығыс Тимор елтаңбасы
Ұраны"Honra, Pátria e Povo"  (Portuguese)
"Honour, Homeland and People"
ӘнұраныPátria
Шығыс Тимор орналасуы
Елордасы
(және ең ірі қаласы)
Dili
8°34′S, 125°34′E
Ресми тілдері Tetum, Portuguese1
Үкімет түрі Republic
 —  President José Ramos Horta
 —  Prime Minister Xanana Gusmao
Тәуелсіздік from Portugal2 
 —  Declared November 28 1975 
 —  Recognized May 20 2002 
Аумағы
 —  Барлығы 14 609  км² (158th)
Айтылым қатесі: Танылмаған тыныс белгісі « » sq mi 
 —  Су (%) negligible
Жұрты
 —  July 2005 сарап. 947,000 (155th)
ЖІӨ (АҚТ) 2005 сарап.
 —  Бүкіл $370 million (not ranked)
 —  Жан басына шаққанда $800 (not ranked)
АДИ (2004) Red Arrow Down.svg0.513 (medium) (142nd)
Ұлттық ақшасы U.S. Dollar3 (USD)
Уақыт белдеу(лер)і (UTC+9)
Интернет үйшігі .tl4
Телефон белгілемесі +680
1 Ағылшын тілі and Indonesian are recognised by the Constitution as "working languages".
2 Indonesia invaded East Timor on December 7, 1975 and left in 1999.
3 Additionally, centavo coins are also used.
4 .tp is being phased out.


Шығыс Тимор, Тимор-Лешти Демократиялық Республикасы

  • Ресми тілітетум, португал тілдері
  • Астанасы – Дили қаласы
  • Мемлекет басшысы – президент
  • Үкімет басшысы – премьер-министр
  • Ақша бірлігі – АҚШ доллары

География[өңдеу]

Оңтүстік-Шығыс Азияда Тимор аралының солтүстік-шығысында орналасқан мемлекет. Жер аумағы 15 мың км2.

Халқы[өңдеу]

Халқы - 1,04 млн. адам (2005).

Этникалық топтар[өңдеу]

Діни құрылығы[өңдеу]

Жердің рельефы[өңдеу]

Шығыс Тимор жері негізінен таулы, жанартаулы болып келеді. Ең биік жері 2963 м.

Климат[өңдеу]

Климаты субэкваторлы муссонды. Жағалаудағы жыл бойғы орташа температура 25 – 27°С жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 мм (мамыр – қараша аралығы құрғақ кезең)

Тарих[өңдеу]

Олардың жергілікті тұрғындарының еуропалықтар келгенге дейінгі тарихы жоққа тән. Олар 16 ғасырға дейін алғашқы қауымдық құрылыста өмір сүрді. Еуропалықтардан алғаш Шығыс Тимор жеріне 16 ғасырда португалдар келіп орналасып, қоныстар салды. 1974 жылға дейін ел Португалияның отары болды. 1975 ж. 28 қарашада Шығыс Тимор тәуелсіздік жолындағы Революциялық майданы ел тәуелсіздігін жариялады. Алайда 9 күннен кейін ел аумағына Индонезия әскерлері басып кіріп, Шығыс Тимор Индонезияның 27-провинциясына айналды. Дегенмен, жергілікті патриоттар Индонезия билігіне қарсы азаттық күресін тоқтатпады. Көтерілісшілер аяусыз жазаланды. 27 жылға созылған жаугершілік кезінде 250 мыңға жуық адам қаза тапты. 1999 ж. өткен референдум нәтижесінде Индонезия әскері елден шығарылып, Шығыс Тимор БҰҰ-ның бақылауына өтті. 2002 ж. 20 мамырда Шығыс Тимор тәуелсіздігін жариялады.

Экономика[өңдеу]

Шығыс Тимор – әлемдегі кедей елдердің бірі. Тәуелсіздік жолындағы күрес кезінде елдің көлік инфрақұрылымы мен өнеркәсіптік кәсіпорындары толық қираған. Сондықтан да Шығыс Тимор экономикасы халықаралық көмекке мұқтаж. Ел экономикасының негізгі саласы – ауыл шаруашылығы. Елдің ішкі сұранысын қанағаттандыру мақсатында жүгері, күріш, қант құрағы, құмай, таро, ямс, маниок, тары, батат, сонымен қатар буйвол, жылқы, ешкі және үй құстары өсіріледі. Теңізден балық ауланады. Елде ауыл шаруашылығы шикізатын өңдейтін кәсіпорын жұмыс істейді. Жағалауларынан мұнай мен табиғи газ орындары барланған. Сыртқа кофе, кокос жаңғағы, мәрмәр, сандал ағашының материалдары шығарылады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлшері шамамен 537 АҚШ долларына тең.

Сілтемелер[өңдеу]

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том