Ұланбатыр

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қала
Ұлан-Батыр
Улаанбаатар
Ulaghanbaghatur.svg

Ұлан-Батыр
Ту Таңбасы
Ту Таңбасы
Ел Моңғолия
Статусы Астана
Координатасы Координаттар: 47°55′00″ с. е. 106°55′00″ ш. б. / 47.916667° с. е. 106.916667° ш. б. (G) (O) (Я)47°55′00″ с. е. 106°55′00″ ш. б. / 47.916667° с. е. 106.916667° ш. б. (G) (O) (Я)
Құрылған уақыты 1639
Бұрынғы атауы 1706 ж. дейін Урга́ (моңғ. Өргөө)
1911 ж. дейін Их-хуре́ (моңғ. Их хүрээ)
1924 ж. дейін Ни́йслел-хуре́ (моңғ. Нийслэл хүрээ)
Жер аумағы 4 704,4 км²
Орталығының биiктігі 1 350 м
Тұрғыны 1 221 000 адам (2012)
Тығыздығы 260 адам/км²
Уақыт белдеуі UTC+8
Телефон коды +976 (0)11
Пошта индексі 210 xxx
Ресми сайты http://www.ulaanbaatar.mn/
Ұланбатыр (Моңғолия)
Locator Dot2.gif
Ulaanbaatar

Ұлаанбаатар (моңғ. Улаанбаатар) қаласы Моңғолияның астанасы және де ең үлкен қаласы. 2012 жылғы дерек бойынша қала тұрғындарының саны 1,2 миллионнан астам.

Ұлаанбаатар Моңғолияның орталық бөлігінде Туул өзенінің бойында, теңіз деңгейінен 1310 м биіктікте орналасқан. Ел басқару орталығынан басқа экономика, мәдениет, білім, денсаулық орталығы болып келеді. Ұлаанбаатар транспорт жолдарының орталығы Моңғолияның барлық қалаларымен байланысады, темір жол арқылы Ресейдің Транс-Сибир және Қытай темір жол торабына қосыла алады. Ұлаанбаатар қаласы алғаш 1639 жылы Буддизм орталығы болып орнаған, 1921 жылғы революциядан кейін ел астанасы болған.

Атауы[өңдеу]

Моңғолша[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласының тарихта көптеген атулары болған. 1639-1706 жылдары Өргөө, 1706-1911 жылдары Их Хүрээ, Да Хүрээ немес жай Хүрээ деп аталған. 1911 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Нийслэл Хүрээ деп аталған.

1924 жылы Моңғол Халық Республикасының (моңғ. 'Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс') астанасы болып, Ұлаанбаатар (Моңғол жазуы бойынша: Ulaghanbaghatur.svg ) болып өзгерген. Ұлаанбаатар аталуына сол жылдары Моңғолияда Коминтери ұйымының басшысы Тұрар Рысқұловпен Тауданбек Дәуітбайдың ықпалы болған деп айтылады. Ұлаанбаатар сөзінің қазақша мағанасы Қызыл батыр.

Басқа тілдерде[өңдеу]

1924 жылға дейін Еуропа және Солтүстік Америкада Ұлаанбаатарды көбінесе Урга', Urga немесе Күрэн, Kuren деп аталып келген. Бұдан кейін Орыс тілінен Ұланбатыр, немесе Улаанбаатар аталған.

Ұлаанбаатар қаласы 1911 жылға дейін Манжурияның бір бөлігі болған Манжурия тілінде Күлүн аталған. 1949 жылдан кейін Моңғол Халық Республикасының астанасы Ұлаанбаатарды .

Географиясы[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласы Туул өзенінің бойында, Богд хан, Баянзүрх, Сонгино хайрхан, Чингэлтэй хайрхан деген төрт таудың ортасында теңіз деңгейінен 1351 м биіктікте орналасқан.

Ауа райы[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласының ауа райы

Ұлаанбаатар қаласы теңіз деңгейінен биік және теңізден бірнеше жүз шақырым қашық орналасқандықтан дүниежүзіндегі суық астаналардың бірі болып саналады. Жылдағы орташа температура -1.3 °C. жазы қысқа әрі жылы, қысы қатты суық әрі ұзаққа созылады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 242.7 мм, ылғалдылығы 69%

Әкімшілік құрылысы[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласының әкімшілік құрылысы

Ұлаанбаатар қаласы Моңғолияның астанасы Баянзүрх, Баянгол, Сонгинохайрхан, Чингэлтэй, Сүхбаатар, Хан-Уул, Налайх, Багануур, Багахангай деген 9 районға (моңғ. дүүрэг) бөлінеді. Райондар кварталы-микрорайондардан (моңғ. хороо) тұрады.

Қала әкіміне үміткер атын төрт жыл сайын сайланып тұратын Қалалық мәслихат басшысы премьер министрге ұсынады. Үкімет басшысы өз тарапынан ұсынылған үміткерді қала әкімі ретінде төрт жылға сайлайды.

Қала халқы[өңдеу]

2008 жылғы Маусым айында қала тұрғындарының саны 1,044,500 тығыздығы әр шаршы шақырымға 222 адамнан. Барлық тұрғындардың 67%-сі 35-тен төмен жастар оның 30% 16-дан төмен жастағы балалар.

дүүрэг (район) хороо (микро район). Халық саны (01.01.2006) Ауданы км² тығыздығы адам./км²
Баянғол 20 160 479 29,5 5440.0
Чингэлтэй 18 130 501 89,3 1461,4
Сүхбаатар 16 117 233 208,4 562,5
Хан-Уул 14 87 912 484,7 181,4
Сонгинохайрхан 21 204 587 1200,6 170,4
Баянзүрх 20 196 132 1244,1 157,6
Бағануур 4 25 261 620,2 40,7
Налайх 6 26 529 687,6 38,6
Бағахангай 2 3776 140,0 27,0
Ұлаанбаатар бойынша 121 952 410 4704,4 202,5

Транспорт[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласының вокзалы

Халықаралық[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласының оңтүстік шығыс бөлігінде, қаладан 18 км жерде Шыңғыс хан атындағы халықаралық әуежай орналасқан. Әуежайдан Токио, Сеул, Берлин, Мәскеу, Иркутск, Бейжің қалаларына тұрақты ұшақ қатынайды. Ұлаанбаатардағы Моңғолия темір жолы торабы Транс-Сібір темір жолы, Қытай темір жол торабы қосылған.

Ішкі[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласы Моңғолияның барлық қалаларымен жол қатынасы бар. Бұл жолдардың көбісі асфальт төселмеген қиыршық тасты жолдар болып келеді.

Білім және Ғылым[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласы елді білім және ғылым орталығы болып келеді. Мұнда Моңғолия Ғылым акедемиясы, Университеттер, Ғылыми зерттеу институттары жұмыс істеуде.

Экономика[өңдеу]

Қаланың бір ерекшелігі мұнда елдегі кәсіпорындардың ең көп бөлігі орналасқандығында. Қаладағы бес мыңға жуық кәсіпорын Моңғолия елінің жалпы ішкі өнімнің 40% өндіруде. Қаладағы Ұлаанбаатар ЖЭО 1, Ұлаанбаатар ЖЭО 2, Ұлаанбаатар ЖЭО-3, Ұлаанбаатар ЖЭО-4 елдің жалпы электроэнергиясының 85 % шығарады.

Туризм[өңдеу]

Ұлаанбаатар қаласында қымбат тарихи жәдігерлер сақталған музейлер, Будда мәдениет орталығы, Сүхбаатар алаңы және қала төңірегінде әсем табиғаты бар жерлер көп. Қала басшылары туристерді тарту үшін көптеген жұмыстар іс шараларды өткізуде.

Бауырлас қалалар[өңдеу]