Ноғай тілі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Ноғай
Ногъай тили, Ноғай тілі
Сөйлеу орны: Ресей, Қазақстан, Түркия, АҚШ 
Аумағы: Дағыстан, Ставрополь өлкесі, Карашай-Шеркес Республикасы, Астрахан облысы
Барлық сөйлеушілері: 88 328 (2010) [1]
Тіл ұясы:
 Түркі
  Қыпшақ
   Қыпшақ-Ноғай
    Ноғай 
Ресми күйі
Ресми күйі бар жері: Дағыстан Қарашай-Шеркес Республикасы
Реттеушісі: ресми реттелуі жоқ
Тіл белгілері
ISO 639-1: ешқандай
ISO 639-2: nog
ISO 639-3: nog

 

Ноғай тілі (ноғайша Ногай тили) — Ресей Федерациясының Дағыстан, Қарашай-Шеркес Республикалары және Ставрополь өлкесінде тұратын ноғайлардың тілі. Түркі тілдерінің Қыпшақ тобына жатады. Ноғай тілдерінде сөлейтіндер саны 2002 жылғы санақ бойынша 90000 адам. Үш диалектісі бар: ноғай (Ставрополь өлкесі), ақноғай (Қарашай-Шеркес Республикасы), қараноғай (Дағыстан республикасы). Жазуы кириллицаға негізделген. Ноғай тіліне жақын тілдер қазақ тілі мен қарақалпақ тілі. ТМД елдерінде, атап айтқанда, Қазақстанда, Украинада (Қырым Автаномиялық Республикасы) бірнеше мың ноғай өмір сүреді. Ноғайлар ТМД мен РФ-дан өзге шетелдерге, мысалы Румынияда (Добруджа, 30 мың адамға жуық), Болгарияда (5 мыңға жуық), сондай-ақ Түркияда (2 млн-ға жуық) өмір сүреді. Сондай-ақ ноғайлар Польша, Литва және Еуропаның бірқатар елдерінде де аз емес. Түркия мен Румынияда XVII-XIX ғасырларда қоныс аударған ноғайлардың ұрпақтары өмір сүруде, олар, негізінен, қоршаған түркі тектес тұрғындардың, яғни түріктер мен румын татарларының этникалық ұқсастығын қабылдағанымен, өздерінің ноғайлық шығу тегінде ұмытпаған. Ноғайлардың ұрпақтары қазақ, қарақалпақ, өзбек, қырғыз, татар, әсіресе башқұрттар мен қырым татарлары арасына сіңіп кеткен. 2010 жылғы санақ бойынша, Ресей ноғай тілінде сөйлеушілердің саны 88,3 мың адамды құрайды.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Перепись-2010