Минск

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Қала
Минск
Мінск
Miensk - Plac Niezaležnaści.jpg
Ту Таңбасы
Ту Таңбасы
Ел Белоруссия
Статусы Астана
Координатасы Координаттар: 53°55′00″ с. е. 27°33′00″ ш. б. / 53.916667° с. е. 27.55° ш. б. (G) (O) (Я)53°55′00″ с. е. 27°33′00″ ш. б. / 53.916667° с. е. 27.55° ш. б. (G) (O) (Я)
Ішкі бөлінісі 9 аудан
Басшысы Николай Ладутько
Алғашқы дерек 1067
Бұрынғы атауы Мѣньскъ, Мѣнескъ, Мѣнскъ, Меньск, Менеск, Менск
Жер аумағы 307,895411 км²
Биіктігі 220 м
Тұрғыны 1 879 600[1] адам (2011)
Тығыздығы 6054 адам/км²
Уақыт белдеуі UTC+3
Телефон коды +375 17
Пошта индекстері 220000-220141
Ресми сайты http://www.minsk.gov.by  (орыс.)
Минск (Белоруссия)
Locator Dot2.gif

Минск (белор. Мінск, 1939 жылға дейін — Менск[2]) — Белоруссия астанасы, Минск облысы (оның құрамына енбейді) мен Минск ауданының(оның құрамына енбейді) әкімшілік орталығы. Елдің ірі көліктік торабы, саяси, экономикалық, мәдени және ғылыми орталығы. Минскіде ТМД елдерінің штаб-пәтері орналасқан. Қала елдің географиялық орталығына қашық емес жерде және Свислочь өзенінің бойында орналасқан. Аумағы — 307,90 км². Тұрғындарының саны — 1 864,1 мың адам (2011 жыл). 21 жылдың маусын айынан бастап, Минск қалалық атқару комитетінің төрағасы (қала әкімі) Николай Александрович Ладутько (в 2009-10 төраға қызметін атқарушы болған) болып табылады.

Физико-географиялық сипаттамасы[өңдеу]

Географиялық жағдайы[өңдеу]

Минск оңтүстік-шығыс моренадан жаралған Минск қыратының бауырында орналасқан. Ол осы жерге қол жеткізген кейінгі Сожск мұзға айналуы кезінде түзілген. Теңіз деңгеінен орташа биіктігі 220 м.

Минскінің биік нүктесі Лещинск көшесінде 8 нөмірлі үйдің (қаланың батысқа қарай салынуына дейін мұндай нүкте Тимирязев пен Харьков көшелерінің аралығында болған еді.)артында орналасқан. [3]. Ең төменгі белгісі (181,4м) қаланың оңтүстік шығысындағы Чижовка ықшамауданындағы Свислочь жайылымында.

Климаты[өңдеу]

Атлантикалық мұхит ауасының едәуір ықпалы әсер ететін орташа-континентальді.Жауын-шашынның жылдық орташа түсімі -650 мм шамасында. Жазы жылы, бірақ ыстық емес. Шілдедегі орта тәуліктік температура - +17,4 °C. Қысы жиі болып тұратын жылымығымен жұмсақ, қаңтардағы тәуліктік температурасы - −5,4 °C. Алайда кейінгі жылдары қысқы кезеңде температураның өсвуінің анық тенденциясы байқалды.

  • Жылдық орта есеппен алынған температура — +6,1 °C
  • Жылдық орта есеппен алынған желдің жылдамдығы — 2,8 м/с
  • Жылдық орта есеппен алынған ауа ылғалдылығы — 78%

Су жүйесі[өңдеу]

Қаланың жанынан Балтық және Қара теңіздері бассейндерінің су айрығы өтеді. Минск арқылы қаланың шекарасынан тағы алты өзен(Мышка және т.б.) құятын кішкене Свислочь өзені ағып өтеді. Олардың барлығы Қара теңіз бассейніне жатады. қаланың шетінде Свислочь өзеніндегі екі жайылымдағы жоларнада теңіз деңгейінен 184 метрден 280 метрге өзгеріп, жердің күрделі бедерін туындатады.

Астанасының су қоймасы 2010 жылдың жаз айына шомылуға жарамды болды. Үнемі судың жоспарлы сараптамасы жүргізіліп отырады, алынған қорытынды бойынша патогенді микрофлора табылмады.

2010 жылдың мамыр айының орта тұсынан бастап, қоқысқа 28 тонна шамасында шабылған балдыр апарып тасталды.

Қалаға ішуге жарайтын су (2011жылдың маусым айының мәліметтері бойынша)екі қайнардан , жерасты және жерүсті су жолдары , жеткізіліп отырады. Артезианды ішуге жарамды суды Ленинский, Первомай, Совет, Орталық, Заводской, Партизанский и Октябрь ауданының 60 % көбірек бөлшегі қолданады. Фрунзе, Москва, Октябрь ауданының бөлшегі жоғарғы қайнардан (арнайы өңдеуден өткізілген) қолданады

Экологиясы[өңдеу]

ТЭЦ-2 тұрбалары

Қоршаған ортаны радиациялық бақылаудың және мониторингінің республикалық орталығы РМ-10 қатты бөлшегін, азот диоксидін, формальдегид деңгейін, көміртек қышқылын, гамма-сәулелену мөлшерінің тәуліктік концентрациясын бақылап отырады.

Атауы[өңдеу]

Қаланың атауы Немиги өзенінің тармағы болған Менка (Меня) өзенінің атауынан туындауы ықтимал. Меня гидронимі бұрынғы үндіеуропалық «men» — «малый» - «кішірек», сол сияқты литовскілік - «menkas» (кішірек) сөзінен пайда болуы мүмкін. Ежелгі орыс нұсқасындағы жазбаларда атау - «Мѣньскъ», «Мѣнескъ», «Мѣнскъ» түрінде кездеседі. Қаланың кейінгі атауларында ятя бөлшегініз «Меньск», «Менеск», «Менск» болып жазылады.

Тарихы[өңдеу]

Ерте тарих[өңдеу]

Ұлы Литовскі княздігінің заманы[өңдеу]

Ресей империясының заманы[өңдеу]

Минск қаласының жоспары, 1790
Александровск гүл алаңындағы фонтан(1874)

БХР, ССРБ, Литбел, БССР[өңдеу]

Ұлы Отан соғысы[өңдеу]

1941 жылдың 24 маусымындағы Минскі түбіндегі фашистердің бомбылауы уақытындағы кеңестік балалар

Соғыстан кейінгі кезең[өңдеу]

Дом культуры профсоюзов на Октябрьской площади.
Интернационалдық көшесі в Центре Минска.
Орталық көшелердің бірі Карл Маркс көшесі.

Тәуелсіз Беларусь Астанасы[өңдеу]

Әкімшілік бөлініс[өңдеу]

Минскінің әкімшілік бөлінісі

Қазіргі уақытта Миск аймағы 9 әкімшілік ауданға бөлінеді.

  • 1. Орталық аудан.
  • 3. Первомай ауданы.
  • 4. Партизан ауданы.
  • 5. Зауыт ауданы.
  • 6. Ленинск ауданы.
  • 7. Октябрь ауданы.
  • 8. Мәскеу ауданы.
  • 9. Фрунзе ауданы.

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

  1. О демографической ситуации за январь-декабрь 2010 г.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 тамыз 2011.
  2. 69 гадоў таму Менск стаў Мінскам,  (бел.)
  3. МЕНСК.BY (Минск), Менскія міты