Бұланды ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Бұланды ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Ақмола облысы

Аудан орталығы

Макинск

Ауылдық округтер саны

11

Ауыл саны

37

Қала саны

1

Әкімі

Ардақ Дулатұлы Смайылов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Макин қаласы, Некрасов көшесі, №19

Тарихы мен географиясы
Координаттары

52°20′45″ с. е. 70°59′36″ ш. б. / 52.34583° с. е. 70.99333° ш. б. / 52.34583; 70.99333 (G) (O) (Я)Координаттар: 52°20′45″ с. е. 70°59′36″ ш. б. / 52.34583° с. е. 70.99333° ш. б. / 52.34583; 70.99333 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1930

Жер аумағы

5,4 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

29 356[1] адам (2023)

Тығыздығы

5,4 адам/км²

Ұлттық құрамы

орыстар (41,72%), қазақтар (40,88%), немістер (5,82%), украиндар (3,72%), ингуштар (2,49%), беларустар (1,31%), татарлар (1,29%), басқалары (2,77%)[2]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

020500-020513[3]

Автомобиль коды

03

Бұланды ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Бұланды ауданы

Облыс картасындағы Бұланды ауданы

Бұланды ауданы Ақмола облысының орталық бөлігіндегі әкімшілік аудан. 1930 жылы Қарағанды облысы Щучинск ауданының аумағы екіге бөлініп, орталығы Вознесенка ауылы болып Макинск ауданы құрылған.

Географиялық орны

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Солтүстігінде Бурабай, солтүстік-шығысында Біржан сал, шығысында Ақкөл, оңтүстігінде Астрахан, оңтүстік-батысында Атбасар, батысында Сандықтау аудандарымен шектеседі.

1936 жылы 29 шілдеде Солтүстік Қазақстан облысының, 1939 жылы 14 қазанда Ақмола облысының қарамағына берілді. 1957 жылы аудан орталығы Вознесенка ауылынан Макинск қаласына көшірілді. 1963 жылы қаңтар айында аудан таратылып, 1964 жылы қайта қалпына келтірілді. 1997 жылы 14-қарашадан бастап Бұланды ауданы болып аталады. Аудан орталығы — Макинск қаласы, 1928 жылы ауыл болып негізі қаланып, 1945 жылы аудан бағыныстағы қала мәртебесі берілді.

Жер аумағы 5,4 мың км².

1939 1959 1970 1979 1989[4] 1999 2009[5] 2021
 31206 43019 60010 46711 54784 41387 34815 29633

1999 жылы тұрғындар саны 41387 адам (20308 ер адам және 21079 әйел адам) болса, 2009 жылы 34815 адамды (16801 ер адам және 18014 әйел адам) құрады.[6]

Оның ішінде Макинск қаласында 17,8 мың адам (2008). Ұлттық құрамы: орыстар (44,80%), қазақтар (35,19%), немістер (6,24%), украиндар (4,82%), ингуштар (2,29%), беларустар (1,78%), татарлар (1,51%), басқалары (3,37%) (2009). Халқының тығыздығы 1 км²-ге 7,3 адамнан келеді.

Әкімшілік бөлінісі

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудандағы 38 елді мекен 1 қалалық әкімдік пен 11 ауылдық округке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)[7]
Ауылдық округтері 2009 2021 2021 2009-ға пайызбен Ерлер 2009 Ерлер 2021 2021 2009-ға пайызбен Әйелдер 2009 Әйелдер 2021 2021 2009-ға пайызбен
Айнакөл ауылдық округі 628 314 50 322 155 48,1 306 159 52
Алтынды ауылдық округі 1815 1173 64,6 901 600 66,6 914 573 62,7
Амангелді ауылдық округі 1162 692 59,6 547 347 63,4 615 345 56,1
Вознесен ауылдық округі 2200 1629 74 1069 829 77,5 1131 800 70,7
Еркөл ауылдық округі 1798 1150 64 909 583 64,1 889 567 63,8
Журавлёв ауылдық округі 1975 1324 67 942 668 70,9 1033 656 63,5
Капитонов ауылдық округі 1227 912 74,3 617 468 75,9 610 444 72,8
Карамышев ауылдық округі 1662 820 49,3 806 419 52 856 401 46,8
Қараөзек ауылдық округі 2218 1650 74,4 1132 876 77,4 1086 774 71,3
Макинск қалалық әкімдігі 16745 18098 108,1 7876 8629 109,6 8869 9469 106,8
Никольск ауылдық округі 2130 1185 55,6 1071 616 57,5 1059 569 53,7
Новобрат ауылдық округі 1255 686 54,7 609 336 55,2 646 350 54,2
ЖАЛПЫ САНЫ 34815 29633 85,1 16801 14526 86,5 18014 15107 83,9

Жер бедері, климаты

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Орманды дала мен дала белдемінде орналасқан аудан жерінің көпшілігін Көкшетау қыратының оңтүстік өңірі алып жатыр (абсолюттік биіктігі 300 — 500 м). Жер бедері Есіл өзенінің аңғарына қарай еңістеу келген, ұсақ шоқылы, белесті жазық. Климаты тым континенттік, қысы суық, қары аз, жазы біршама ыстық әрі құрғақ. Ауаның көп жылдық орташа температурасы қаңтарда –17°С, шілдеде 20°С, жылдық жауын-шашын мөлшері 350 — 400 мм.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Топырақ жамылғысында қара, қызыл қоңыр топырақ басым. Қызғылт селеу, бетеге, жусан, өлеңшөп, тобылғы, т.б., өзен жайылмалары мен көл жағалауында қамыс, астық тұқымдасты қалың шалғын, ұсақ шоқыларында шоқ қарағай, қайың, терек, түрлі бұта өседі. Даласында қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ, аламан тышқаны, ормандарында саңырау құр, құр, көлдерінде су құстары мекендейді. Аумағының шамамен 35 мың га жерін орман алып жатыр. Аудан жерінен Аршалы өзені және оның салалары Қоңыр, Жолболды, Қайрақты өзендері ағып өтеді. Үлкен көлдері: Шошқалы, Алакөл, Байтөбет, Шортанды, Жарлыкөл, Қызылмола. Жалпы аумағы 1975 га-ға жететін 24 су қоймасы бар, оның екеуі тоған, біреуі бөгет.

Шаруашылығы

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ауданда кесектас өндіретін «Булаев тас карьері» ЖШС-і, станоктарға, машиналарға, ауыл шаруашылық машиналарының жылжымалы құрамаларына арналған бөлшектер шығаратын «Макинск механикалық-құйма зауыты» ЖШС, пенобетон шығаратын «Макин» ЖШС, тұрмыстық қызмет көрсету комбинаты, типография, машина сынау станогы, агроөнеркәсіптік және арнаулы шаруашылық бірлестіктері бар. Бұрынғы әртүрлі салада мамандандырылған кеңшар, ұжымшар, агробірлестіктер негізінде ауданда астық, картоп егетін, сүтті, етті-сүтті ірі қара мал, шошқа, жылқы өсіретін өндірістік кооперативтер, акционерлік қоғамдар, шаруа қожалықтары құрылған. Ауыл шарушылығы жерінің аумағы 485 мың га (1998), оның ішіндегі егіндік жер 62,5%, жайылымдық 36,1%, шабындық 1,4%. Егін шаруашылығының басты бағыттары: астық, көкөніс, картоп, жемшөп өсіру. Мал шаруашылығымен айналысатын 85 заңды тұлға, 1417 жеке кәсіпкер, 141 фермерлік шаруашылық тіркелген.

Инфрақұрылымы

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ауданда 14 клуб, 30 кітапхана, 40-тан астам жалпы білім беретін мектептер (екеуі мектеп-бала бақша), музыкалық мектеп, балабақшалар, кәсіптік-техникалық училище, 30 тарихи ескерткіш, 5 монумент бар. Денсаулық сақтау мекемелерінен аудандық аурухана, емхана, 8 ауылдық дәрігерлік амбулаториялар, жедел жәрдем стационарлар, 3 фельдшерлік-акушерлік, 24 фельдшерлік пункттер халыққа қызмет көрсетеді. Балалар шығармашылығы үйінің жанынан құрылған «Бұланды ауданының тарихы» музейі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, шаңғы базасы, спорт алаңдары бар. Қазақ тілінде «Бұланды таңы» және орыс тілінде «Вести Буланды» қоғамдық-саяси газеттері жарық көреді. 2005 жылы атақты балуан, композитор Балуан Шолаққа арнап мемориалдық кешен орнатылды. Аудан жері арқылы 343,7 км автомобиль жолы өтеді, оның 31 км республикалық, 110 км облыстық, 202,7 км аудандық маңызы бар. АлматыАстанаПетропавл темір жол және АстанаКөкшетау автомобиль жолы өтеді.[8]

Дереккөздер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]