Шортанды ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Аудан
Шортанды ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Кіреді

Ақмола облысы

Енеді

12 ауылдық округ

Әкімшілік орталығы

Шортанды

Әкімі

Саят Есенжолұлы Қамзебаев

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1944 жыл

Жер аумағы

4 700 км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

30 055[1] адам (2010)

Ұлттық құрамы

орыстар (35,65%), қазақтар (34,62%), украиндар (7,84%), немістер (6,53%), поляктар (5,59%), белорустар (4,07%), татарлар (1,77%), басқалары (3,93%)[2][3]

Ресми тілі

қазақ тілі

Пошта индекстері

021600-021615[4]

Автомобиль коды

03, C

Шортанды ауданы картада

Шортанды ауданы, карта

Шортанды ауданыАқмола облысының орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. 1939 ж. құрылған. Жер аумағы 4,6 мың кm². Тұрғыны 23,5 мың адам (2004). Аудандағы 32 елді мекен 1 кенттік 31 ауылдық округке біріктірілген. Орталығы – Шортанды кенті. Шортанды ауданы Сарыарқаның солтүстігін ала орналасқан. Жер бедері – саздар мен саздақтардың қат-қабатынан түзілген белесті жазық. Ең биік жері ауданның шығыс бөлігіндегі Көңқыр төбесі (458 м). Жер бедерінің кей жері ірі құмды, шақпақтасты. Жағалары көлбеу және жайпақ, тұйық ойпауытты қолаттар кездеседі. Көктемде олар ені бірнеше жүз метрге жететін уақытша көлдерге айналады. Кен байлықтарынан алтын, кірпіштік саз кездеседі. Климаты тым континенттік, қысы суық, қары аз (20 см), жазы жылы, құрғақ. Қаңтардың орташа температурасы –17 – 18°С, шілденікі 19 – 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм. Аудан жері арқылы Қалқұтан өзені мен оның салалары – Дамса, Ащылыайырық, Талқара, Сарықамыс өзендері ағады. Мұнда Балықты, Бозайғыр, Сасықкөл, Шошқалы, т.б. көлдер бар. Жерінде қара және қызғылт қоңыр топырақ тараған. Негізінен селеулі-бетегелі, түрлі шөпті-бетегелі өсімдіктер өседі. Олардың ішінен сәбізшөп, сәлбен, жусан, сары қызылбояу, төскейшөп, ойпауытты жерлерінде өлең, қоға, жұлдызгүл, т.б. өседі. Қасқыр, түлкі, қоян, суыр, құстардан дала бүркіті, бөктергі, үкі, бозторғай, үйрек, қаз, т.б. мекендейді.

Аудан халқының негізін қазақтар мен орыстар құрайды, одан басқа украиндар, беларустар, немістер, өзбектер, т.б. ұлт өкілдері тұрады. Халықтың 1 кm²-ге шаққандағы орташа тығыздығы 5,9 адам. Аудандағы ірі елді мекендер: Шортанды (5,5 мың адам), Жолымбет (4,2) кенттері, Дамса (2,3), Бозайғыр (2,3), Новокубанка (1,8) және Степное (1,3) ауылдары.

Ауданда 1995 жылға дейін астық өндіруге, оған қосымша сүтті, етті-сүтті мал, шошқа, жылқы, картоп, көкөніс өсіруге маманданған 1 ұжымшар, 6 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі, Бүкілодақтық астық ш. ғылыми-зертеу институтының тәжірибе шаруашылығы болған. Еліміздің нарықтық экономикаға өтуіне байланысты олардың барлығы дерлік жекешелендірілді. Ауданның барлық шаруашылық салалары 2006 ж. 4038,9 млн. теңгенің өнімін шығарды. Өнеркәсіп саласында “Қазақалтын кен-металлургия” АҚ-ның бөлімшесі – Жолымбет алтын кеніші, жиїаз фабрикасы (Шортанды), тігін фабрикасы (Жолымбет), май зауыты, аудандық баспахана, т.б. жұмыс істейді. Бұлар 2104,5 млн. т өнім өндірді (2005). Ауыл шаруашылығымен 35 кәсіпорын, 109 шаруа қожалығы, 8123 жұртшылық (жеке шаруа) шұғылданады (2005). Ауыл шаруашылығына пайдаланатын жері 438,5 мың га, оның 287,4 мың га-сы егістік, 2,6 мың га-сы шабындық, 148,2 мың га-сы жайылым. Көп жылдық отырғызылған ағашы 0,3 мың га жерді алады. 2007 жылдың басында ауданда 18,9 мың бас мүйізді ірі қара, 7,6 мың қой мен ешкі, 23,0 мың шошқа, 2,1 мың жылқы, 34,3 мың құс болды. Олардан 4,6 мың т ет, 23,7 мың т сүт, 3829 мың дана жұмыртқа өндірілді. Ауданда 3 балабақша, 4 бастауыш, 11 негізгі, 16 орта мектеп, 1 кәсіптік-техн. мектеп, 31 кітапхана, орт. ауданы аурухана, 6 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 24 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Шортанды кентінде мәдениет және демалыс саябағы орналасқан. Аудан жері арқылы республикалық маңызы бар АстанаКөкшетау автомобильдік жолы өтеді.[5]

Дереккөздер[өңдеу]