Аршалы ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Аршалы ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Ақмола облысы

Аудан орталығы

Аршалы

Ауылдық округтер саны

12

Кенттік әкімдіктер саны

1

Ауыл саны

32

Әкімі

Мұрат Сағатұлы Балпан

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Аршалы кенті, Тәшенов көшесі, №47

Тарихы мен географиясы
Координаттары

51°02′58″ с. е. 73°03′58″ ш. б. / 51.04944° с. е. 73.06611° ш. б. / 51.04944; 73.06611 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°02′58″ с. е. 73°03′58″ ш. б. / 51.04944° с. е. 73.06611° ш. б. / 51.04944; 73.06611 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

5,8 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

24 920[1] адам (2023)

Тығыздығы

4,3 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақтар (41,55%), орыстар (40,63%), немістер (4,99%), украиндар (4,87%), беларустар (1,68%), татарлар (1,52%), басқалары (4,76%)[2]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

020200-020214[3]

Автомобиль коды

03

Аршалы ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Аршалы ауданы

Облыс картасындағы Аршалы ауданы

Аршалы ауданы Ақмола облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 5,8 мың км². Аудан орталығы – Аршалы кенті.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан 1928 жылы құрылған. 1939 жылдың қазан айына дейін Қарағанды облысының құрамында болды. 1928 жылы "Коммунист", 1935 жылы "Вишневка" ауданы болып аталды. 1997 жылдан Аршалы ауданы деп аталады.

Географиялық орны және жер бедері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Батысында Целиноград ауданымен және Астана қаласымен, шығысында Ерейментау ауданымен, оңтүстігі мен оңтүстік-батысында Қарағанды облысының Нұра және Осакаров аудандарымен шектеседі.

Аудан Сарыарқаның орта тұсында, құрғақ дала белдемінде орналасқан. Жер бедері абсолюттік биіктігі 600 м аспайтын төбелі-белесті жазық болып келеді. Шығыс жағын Ерейментаудың ұсақ шоқылы оңтүстік сілемдері алып жатыр. Жуантөбе (498 м), Тастөбе (432 м), Түйетөбе (464 м) сияқты төбелер бар.

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты тым континенттік, қысы суық, ұзақ. Жазы қоңыржай ыстық. Орташа температурасы қаңтарда –17°С, шілдеде 20°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм.

Су жүйесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан жерінен Есіл өзені және оның салалары Мойылды, Шортанды, Ақтасты, Беріктал, Жыланды, Сүгір және Қызылмола, Өлеңті өзендері ағады. Олардың біразы жазда құрғап, қарасуға айналып бөлініп қалады. Ірілі-ұсақты тұщы әрі тұзды көлдер көп. Үлкендері: Үлкен және Кіші Сарыоба, Балықтыкөл, Танакөл, Байдалы, Шалқар, Қызылкөл, т.б.

Топырағы, өсімдіктері мен жануарлар дүниесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан жерінде негізінен сортаң қара қоңыр топырақ тараған. Тың және тыңайған жерлерді игеру жылдары олардың көбі жыртылған. Құрғақ дала белдеміне тән селеу, бетеге, сұлыбас, кермек, жусан, т.б. өсімдіктер, өзен жайылмаларында, көл жағаларында әр түрлі шөпті шалғындар, шоқы беткейлерінде қайың, көктерек, итмұрын, тобылғы, ұшқат және басқа бұталар өседі. Жануарлар дүниесінен қасқыр, түлкі, борсық, ақ қоян, суыр, ақ тышқан, сарышұнақ, қосаяқ; сулы жерлерде ондатр; қамысты жерінде жабайы шошқа; құстардан шіл, құр, тырна, қаз, үйрек, балықшы, шағала, т.б. мекендейді. Көлдерде алабұға, мөңке, оңғақ, торта, шортан, ақ қайран өседі. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 538,9 мың га, оның 201,8 мың га-сы егістік, 6,5 мың га-сы шабындық, 300,0 мың га-сы жайылымдық жерлер. Аудан жері арқылы Астана – Қарағанды, Астана – Павлодар темір жол, АстанаҚарағанды автомобиль жолдары өтеді.

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1939 1959 1970 1979 1989[4] 1999 2009[5] 2021
 29277 27341 32670 31124 32952 29620 27940 24573

Тұрғындар саны: 27404 адам (2019).[6]

Әкімшілік бөлінісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

12 ауылдық округ пен 1 кенттік әкімдікте 32 елді мекен бар:

Халқының саны (2009, 2021)[9]
Ауылдық округтері 2009 2021 2021 2009-ға пайызбен Ерлер 2009 Ерлер 2021 2021 2009-ға пайызбен Әйелдер 2009 Әйелдер 2021 2021 2009-ға пайызбен
Ақбұлақ ауылдық округі 1067 858 80,4 523 417 79,7 544 441 81,1
Анар ауылдық округі 1537 1085 70,6 725 533 73,5 812 552 68
Арнасай ауылдық округі 1430 978 68,4 731 534 73,1 699 444 63,5
Аршалы кенттік әкімдігі 7051 7888 111,9 3395 4085 120,3 3656 3803 104
Бұлақсай ауылдық округі 1469 1026 69,8 726 523 72 743 503 67,7
Бірсуат ауылдық округі 901 618 68,6 459 317 69,1 442 301 68,1
Елтоқ ауылдық округі 1557 1130 72,6 790 591 74,8 767 539 70,3
Жібек жолы ауылдық округі 4627 4523 97,8 2287 2315 101,2 2340 2208 94,4
Ижевск ауылдық округі 1962 1682 85,7 944 819 86,8 1018 863 84,8
Константинов ауылдық округі 2011 1442 71,7 995 727 73,1 1016 715 70,4
Михайлов ауылдық округі 1850 1553 83,9 901 779 86,5 949 774 81,6
Сарыоба ауылдық округі 1469 911 62 730 440 60,3 739 471 63,7
Түрген ауылдық округі 1009 879 87,1 493 438 88,8 516 441 85,5
ЖАЛПЫ САНЫ 27940 24573 87,9 13699 12518 91,4 14241 12055 84,6

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]