Целиноград ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Целиноград ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Ақмола облысы

Аудан орталығы

Ақмол

Ауылдық округтер саны

19

Ауыл саны

49

Әкімі

Бақытбек Амантайұлы Оспанбеков[1]

Тарихы мен географиясы
Координаттары

51°23′35″ с. е. 72°03′55″ ш. б. / 51.39306° с. е. 72.06528° ш. б. / 51.39306; 72.06528 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°23′35″ с. е. 72°03′55″ ш. б. / 51.39306° с. е. 72.06528° ш. б. / 51.39306; 72.06528 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

7,8 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

76891[2] адам (2019)

Тығыздығы

5,0 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақтар (79,32%), орыстар (11,42%), немістер (1,93%), украиндар (1,80%), беларустар (1,00%), татарлар (1,31%), поляктар (0,48%), басқалары (2,75,00%)[3]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

010016-010029[4]

Автомобиль коды

03

Облыс картасындағы Целиноград ауданы

Целиноград ауданыАқмола облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бөлік (1961 жылға дейін Ақмола ауданы деп аталды). Аудан орталығы — Ақмол ауылы.

Жер бедері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Жер бедері негізінен жазық. Батысы — борпылдақ жыныстан түзілген сәл белесті жазық, шығысы — ұсақ шоқылы белесті-төбелі жазық. Кен байлықтарынан силикаттық бұйымдар жасайтын құм, кірпіш шикізаты, отқа төзімді саз, минералдық бояу, құм, қиыршықтас, т.б. кездеседі.

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты континенттік. Қысы суық, ызғарлы. Қаңтардың жылдық орташа температурасы –17 — 18°С, қардың орташа қалыңдығы 20 см. Жазы ыстық, құрғақ. Шілденің орташа температурасы 20°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 — 300 мм.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Негізінен қара және қызғылт қоңыр топырақты. Аудан аумағының көп жері тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты жыртылған. Өсімдіктен бөрте жусан, ақ төскейшөп, бидайық, далалық сәлбен, шалғындық атқонақ пен түлкіқұйрық, селеу, бетеге, көде, өзен бойында қайың, көктерек, қарағай, терек, шегіршін, тал, шілік, т.б. бұталар өседі. Құстардан: дала бүркіті, ұзақ, сауысқан, дала бозторғайы, сары және ақ шақшақай, көкек, шалғын және дала құладыны, барылдауық үйрек, шүрегей, қамыс сұлыкеші, т.б. мекендейді, сүт қо-ректілерден: дала суыры, кіші сарышұнақ, қосаяқ, дала тоқалтісі, қасқыр, борсық, түлкі, қоян, ондатра, күзен кездеседі.

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Тұрғындар саны 76891 адам (2019). Халқы көп ұлтты: қазақтар (79,32%), орыстар (11,42%), немістер (1,93%), украиндар (1,80%), беларустар (1,00%), татарлар (1,31%), поляктар (0,48%), басқалары (2,75,00%)[5][3] Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 5,0 адамнан келеді.

Өнеркәсiп[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ауданның өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы 2006 жылы 2650,8 млн. теңгенің өнімін шығарды. Өнеркәсіп орындарынан “Цефар” АҚ-ның (1992 жылдан) фарфор зауыты (Фарфоровое а.) жұмыс істейді. Ол 2005 жылы 8,4 мың т фарфордан жасалған асхана және ас үй ыдыстарын шығарды. Бұдан басқа “АРЭК” АҚ мен “АРЭК — энергосбыт” ЖШС-і халыққа қызмет көрсетеді. Ауыл шаруашылығы өнімін өңдеумен 55 шағын кәсіпорын, 273 шаруа қожалығы, 11,4 мың жеке шаруашылықтар шұғылданады (2005). Олардың ішінде 2 ААҚ, 17 ЖШС, 1 ӨК, 1 АҚ, 1 мемл. кәсіпорын, 1 ұжымдық серіктестік, т.б. бар. Осылардың қарамағында 7 шұжық цехы, 3 шағын диірмен, 3 макарон цехы, 2 сүт өңдейтін блок, 1 май сығатын цех, 3 наубайхана, т.б. жұмыс істейді. Аудан аумағында ауыл шаруашылығына жарамды жер аумағы 834,5 мың га, оның ішінде жыртылған жер 411,6 мың га, шабындығы 33,1 мың га, жайылымы 325,4 мың га, орманы 400 га. 247,8 мың га егістік жердің 229,8 мың гасына дәнді дақылдар егілген; малазықтық дақылдар 16,6 мың га жерге егілді (2006). 2007 жылдың басында ауданда 33,0 мың мүйізді ірі қара, 24,3 мың қой мен ешкі, 7,9 мың жылқы, 7,6 мың шошқа, 515,5 мың құс болды. Олардан 10,0 мың т ет (тірі салмағы), 41,9 мың т сүт, 55,3 млн. жұмыртқа өндірілді. Ауданда 2006 ж. басында 1 балабақша, 26 орта, 14 орталау, 10 бастауыш мектеп, кәсіптік-техн. мектеп, 1 жоғары оқу орнының бөлімшесі, 1 музыка, 1 спорт мектебі, 62 клуб, 68 кітапхана, 15 отбасылық-дәрігерлік емхана, 31 фельдш.-акушерлік пункт болды. Автомобиль жолы жақсы дамыған, олар Астана, Көкшетау, т.б. елді мекендермен байланыстырады. Аудан аумағы арқылы Астана — Қараталды (Қарталы), Қарағанды — Петропавловск, Астана — Павлодар темір жол өтеді.

Ауылдық округтер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан аумағындағы 49 елді мекен 19 ауылдық округке біріктірілген:

Ауылдық округ Халық саны (2009) Елді мекендері
Ақмол ауылдық округі 6143 Ақмол, Өтеміс ауылдары
Арайлы ауылдық округі 4049 Арайлы, Жайнақ, Қосшоқы, Төңкеріс, Ынтымақ ауылдары
Жаңаесіл ауылдық округі 3431 Жаңаесіл, Қарамеңді батыр, Мортық ауылдары
Жарлыкөл ауылдық округі 2776 Жарлыкөл, Жалғызқұдық ауылдары
Қабанбай батыр ауылдық округі 5937 Қабанбай батыр, Қызылжар, Нұра, Сарыадыр ауылдары
Қараөткел ауылдық округі 5234 Қараөткел, Жаңажол, Қаражар ауылдары
Қоянды ауылдық округі 2954 Қоянды ауылы
Қызылсуат ауылдық округі 1598 Қызылсуат, Аққайың, Шұбар ауылдары
Мәншүк ауылдық округі 817 Мәншүк ауылы
Нұресіл ауылдық округі 2598 Нұресіл, Жаңа Жайнақ, Раздольное ауылдары
Оразақ ауылдық округі 1825 Оразақ, Бірлік ауылдары
Приречный ауылдық округі 1436 Приречное, Опан ауылдары
Рақымжан Қошқарбаев ауылдық округі 2516 Рақымжан Қошқарбаев, Преобреженка, Сарыкөл ауылдары
Родина ауылдық округі 1721 Родина, Зеленый Гай, Садовое ауылдары
Софиевка ауылдық округі 2082 Софиевка, Жабай ауылдары
Тайтөбе ауылдық әкімдігі 832 Тайтөбе ауылы
Талапкер ауылдық округі 4323 Талапкер, Қажымұқан, Ыбырай Алтынсарин ауылдары
Тасты ауылдық округі 1895 Тасты, Ақмешіт, Тастақ ауылдары
Шалқар ауылдық округі 1260 Шалқар, Қаратомар, Отаутүскен ауылдары

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]