Ерейментау ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Ерейментау ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Ақмола облысы

Аудан орталығы

Ерейментау

Ауылдық округтер саны

13

Қалалық әкімдіктер саны

1

Ауыл саны

32

Қала саны

1

Әкімі

Нұрлан Зияйденұлы Мұқатов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Ерейментау қаласы, Абай көшесі, №121

Тарихы мен географиясы
Координаттары

51°47′51″ с. е. 74°10′33″ ш. б. / 51.79750° с. е. 74.17583° ш. б. / 51.79750; 74.17583 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°47′51″ с. е. 74°10′33″ ш. б. / 51.79750° с. е. 74.17583° ш. б. / 51.79750; 74.17583 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

17,5 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

26 187[1] адам (2023)

Ұлттық құрамы

қазақтар (67,62%), орыстар (22,38%), украиндар (3,28%), немістер (2,78%), татарлар (1,67%), беларустар (0,72%), басқалары (1,55%)[2]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

020800-020810[3]

Автомобиль коды

03

Ерейментау ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Ерейментау ауданы

Облыс картасындағы Ерейментау ауданы

Ерейментау ауданы Ақмола облысының шығысындағы әкімшілік бөлініс.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан Ақмола округінің құрамында Еркіншілік атауымен (орталығы Торғай қонысы) 1928 жылы қыркүйек айында құрылған еді. Ауданның құрамына Ақмола уезінің Еркіншілік және бұрынғы Ермен болысының бөліктері ауданның аумағына кірді. 1930 жылы таратылғаннан кейін Ақмола округінің аудандары мемлекеттік органдарға бағынышты болған және 1932 жылы жаңадан құрылған орталығы Петропавл қаласындағы Қарағанды облысының құрамына енген еді. 1935 жылдың қаңтар айында аудан орталығы Благодатный ауылына ауыстырылды. 1939 жылы қазан айында аудан Ақмола облысының құрамына берілді.

1948 жылының көктемінде Ерейментау тауының етегінде Ерейментау кенті салынды.

1954 жылдың 11 қыркүйегінде аудан орталығы Благодатный ауылынан Ерейментау кентіне ауыстырылды.

1963 жылдың 2 қаңтарында бұл аудан Ерментау ауданы деп аталды.

Ерментау ауданы 1997 жылының 14 қарашадағы ҚР Президентінің Жарлығымен Ерейментау ауданы деген атауға ие болды.[4]

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1939 1959 1970 1979 1989[5] 1999 2009[6] 2021
 16158 44731 62309 43245 45161 42246 32236 25618

1999 жылы тұрғындар саны 42246 адам (21471 ер адам және 20775 әйел адам) болса, 2009 жылы 32236 адамды (16133 ер адам және 16103 әйел адам) құрады.[7]

Географиялық орны, жер бедері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан батысында Біржан сал, Ақкөл, Шортанды, Целиноград аудандарымен және Степногорск қаласымен, солтүстігінде СҚО-ның Уәлиханов ауданымен, шығысында Павлодар облысының Ақтоғай ауданымен және Екібастұз қаласымен, оңтүстігінде Аршалы және Қарағанды облысының Осакаров ауданымен шектеседі.

Ерейментау ауданы Сарыарқаның солтүстік-шығысындағы дала белдемінде, Сілеті, Өлеңті өзендерінің алабында орналасқан. Солтүстік жер бедерінің биіктігі 300 м аспайтын белесті жазық. Оңтүстікке қарай күмбезді, үшкілді төбелер мен жондардан тұратын денудациялық ұсақ шоқылар, оңтүстігі делювийлі-пролювийлі аккумуляттық жазықпен және бойлық бағытта созылған Ерейментау тауымен алмасады. Ауданның жер қойнауында алтын, сүрме, тас көмір, боксит, тұз, әктас, гранит, қиыршықтас, құм кен орындары барланған.

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты тым континенттік, қысы суық қары аз, жазы ыстық, құрғақ. Ауаның орташа температурасы қаңтарда –16 – 18°С, шілдеде 20 – 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Сілетінің басты салалары – Ащылыайрық (сол), Ақмырза, Кедей, Шилі (оң) және Өлеңті өзендері ағып өтеді. Көлдерінің ірілері: Теңіз, Шолақсор, Жақсытұз, Тамсор, Қарасор, Үлкен және Кіші Шарықты, Көбейтұз, Қоржынкөл (тұщы), Қабыланкөл, Бозайғыр, Әжібай, т.б. Өзен мен көлдер жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Жер асты сулары 30 – 50 м (оңт-нде 100 метрге дейін) тереңдікте кездеседі. Ерейментау бөктерінде суы тұщы әрі мол бұлақтар көп.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан жерінің солтүстік бөлігі сортаңды күңгірт қызыл қоңыр топырақты, оңтүстігі қызыл қоңыр топырақты. Таулы өңірінде қара топырақ, өзен, көл жайылмаларында шалғындық сортаң топырақ қалыптасқан. Даласында бетеге, селеу, қылқан селеу, жусан, шығысында түрлі бұта, сұлыбас, қылқан селеу өседі. Ерейментаудың баурайы мен шатқалдарында қайың, көктерек, тал, қараған, тобылғы, түрлі шөп, сұлыбас, қызғылт селеу, өзен аңғарларында түрлі шөп, астық тұқымдас шалғын өседі. Тауда арқар, елік кездеседі. Аңдардан қасқыр, түлкі, қарсақ, ақ қоян, борсық, суыр, сарышұнақ, ақ қалақ, ақкіс; құстардан қаз, үйрек, тырна, құр, бүркіт, дала қыраны, қаршыға, бөктергі, т.б. мекендейді. Ауданда Ерейментау қорықшасы орналасқан.

Ірі елді мекендері: Торғай, Майлан, Бестөбе, Павловка, Сілеті. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 1676,4 мың га, оның ішінде егістік 115,6 мың га, шабындық 23,1 мың га, жайылым 1402,3 мың га, орман 17,5 мың га-ны құрайды. Бестөбе, Ешкіөлмес алтын кендерінен алтын өндіріледі. Аудан жері арқылы Астана – Ерейментау – Павлодар, Ерейментау – Айсары темір жол, Астана – Ерейментау – Павлодар, Ерейментау – Бестөбе автомобиль жолдары өтеді.

Ауылдық округтер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Аудан жеріндегі 33 елді мекен 3 ауылдық, 1 қалалық әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген:

Әкімшілік бірлік Орталығы Елді мекендері Халқы (2009)
Ақмырза ауылдық округі Ақмырза ауылы 2 813
Ақсуат ауылдық әкімдігі Ақсуат ауылы 1 702
Бестоғай ауылдық округі Бестоғай ауылы 3 911
Бозтал ауылдық округі Бозтал ауылы 1 810
Ерейментау қалалық әкімдігі Ерейментау қаласы 1 12518
Еркіншілік ауылдық округі Еркіншілік ауылы 2 4060
Күншалған ауылдық округі Күншалған ауылы 3 1150
Қойтас ауылдық округі Қойтас ауылы 2 470
Майлан ауылдық әкімдігі Майлан ауылы 1 1826
Олжабай батыр ауылдық округі Олжабай батыр ауылы 3 1600
Өлеңті ауылдық округі Өлеңті ауылы 3 1321
Сілеті ауылдық әкімдігі Сілеті ауылы 1 998
Тайбай ауылдық округі Тайбай ауылы 4 2180
Торғай ауылдық округі Торғай ауылы 6 1944

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]