II Мехмет

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Мехмед II бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
II Мехмет
محمد ثانى
Рим кайзері
II Мехмет
Лауазымы
Ту
Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтаны
3 ақпан 14513 мамыр 1481
Ізашары: II Мұрат
Ізбасары: II Баязит
Ту
Маниса санжағының санжақбейі
14463 ақпан 1451
Ту
Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтаны
тамыз 14441446
Ізашары: II Мұрат
Ізбасары: II Мұрат
Ту
Маниса санжағының санжақбейі
1438тамыз 1444
Өмірбаяны
Діні: Ислам
Дүниеге келуі: 30 наурыз 1432(1432-03-30)
Эдирне,
Ұлы Османлы Мемлекеті
Қайтыс болуы: 3 мамыр 1481(1481-05-03) (49 жас)
Гебза,
Ұлы Османлы Мемлекеті
Жерленді: Фатих мазары, Ыстамбұл
Әкесі: II Мұрат
Анасы: Хүма қатын
Жұбайы: Әмина Гүлбаһар қатын
Хелена қатын
Алексия қатын
Гүлшаһ қатын
Ситти Мүкриме қатын
Шешек қатын
Анна қатын
Балалары: Ұлдары:
II Баязит
Мұстафа шаһзада
Жем шаһзада
Қызы:
Гауһар сұлтан
Қолтаңбасы: Қолтаңбасы

II Мехмет (осм. محمد ثانى‎ — Mehmed-i sânî, түр. İkinci Mehmet, Fatih Mehmet; 30 наурыз 1432 жыл3 мамыр 1481 жыл) — Ұлы Османлы Мемлекетінің 7-ші сұлтаны, қолбасшы.

Өмірбаяны[өңдеу]

II Мехмет 1432 жылы османлы елордасы Эдирнеде османлы сұлтаны II Мұрат шаңырағында дүниеге келді. 6 жасында әкесі оны Маниса санжақбейі етіп тағайындады. Ол осы лауазымда 1444 жылдың тамызына дейін болды.

Билеген жылдары[өңдеу]

II Мехмет тұсындағы Ұлы Османлы Мемлекеті

1444 жылы әкесі II Мехметке өз тағын тапсырып, өзі мемлекеттік істерден уақытша безді. 20 маусым 1444 жылы поляктар мен сербтер османлыларға қарсы әскери әрекеттер жасай бастады. II Мехмет әкесі Мұратқа османлы әскерін бастап, поляктар мен сербтерді талқандауға бұйрық берді. 10 қараша 1444 жылы Мұрат бастаған османлы әскері крестшілері талқандады.

1446 жылдың күзінде Мұрат Шандарлы Халил паша қолдауымен өзіне тақты қайтарды. Ал Мехмет Маниса санжақбейі лауазымына қайтып келді. 5 жыл бойы Мехмет өз білімін тереңдетіп, әлемнің, өмір мен өлімнің сырларын ашу үшін метафизикаға қызыға бастады.

1448-1450 жылдары II Мұрат бұйрығымен Мехмет шаһзада Албания жорығына қатысты, бірақ Ескендір бей османлыларға қатты соққы берді. 1451 жылы әкесінің қазасына байланысты Эдирнеге келіп, екінші рет османлы тағына отырды.

Дұшпан бұған қарап қалмады. Анадолыны жаулауды ойлаған Қараман Бейлігі Сейітшаһар мен Ақшаһар қалаларын қоршады. Ал сербтер бірнеше бекіністі басып алды. Бұл жайттарға II Мехмет уақытша жауап бермеді. 1451 жылы мажарлармен және венециялықтармен уақытша бітім шартқа отырды. Осындай баяулық венециялықтарда сенімділікті көбейтіп, Венеция мен оның одақтастарының біріккен теңіз әскері Шанаққала бұғазына басып кірді.

Константинополь жаулауы[өңдеу]

II Мехметтің Константинопольге басып кіруі. Ж.Б.Констант, 1876 жыл

Бірақ II Мехметте мүлдем басқа жоспарлар болды. 23 наурыз 1453 жылы ол Константинопольді жаулау жоспарын құрып, Эдирнеден үлкен әскермен жорыққа шықты.

5 сәуір 1453 жылы сұлтан 100-мыңдық әскерімен қазіргі Сұлтанахмет ауданының жанына аялдау жасап, келесі таңда үлкен зеңбіректерден оқ атуға бұйрық береді. 53 күнге созылған шайқас, ақырында, 29 мамыр 1453 жылы османлылардың Константинополь жаулауымен аяқталады. II Мехмет қаланы тонауға бұйрық берді. Бірақ сұлтан қаланың мәдени мұрасын сақтауға тырысты.

Бұл жаулаудан кейін венециялықтар мен генуэздіктер османлылармен жауласпау және еркін сауда жүргізу туралы келісім жазысты.

Балқан түбегінің жаулауы[өңдеу]

1454-1455 жылдары Сербия жауланды. Серб билеушісі Османлы билеушісінің вассалы болып, жыл сайын оған алым-салық төлеп отырды.

1456 жылы Эгей теңізіндегі Тамоз, Имроз, Семендре және Лемнос аралдары жауланды. Сонымен қатар II Мехмет Белградқа жорық жасады, алайда Янош Хуньяди бастаған қала қорғанысы османлылардың қоршауына тойтарыс бере алды. Бұл тойтарыс Мажарстанда жасалған османлы шапқыншылығын 70 жылға тоқтатты.

1457 жылы II Мехмет грек төңкерістерімен күресті. Сонымен бірге османлылар венециялықтармен жасалған келісімді бұзып, Патрас пен Коринфті басып алды. Ал Мореяға жасалған жорық 1458 жылдың аяғына дейін жалғасты.

Рим Папасы III Каликст Османлы Сұлтандығына қарсы мұсылман халықтарын біріктіруді жоспарлады, бірақ оның өліміне байланысты бұл жоспар іске аспады. Ал келесі Рим Папасы II Пий христиан халықтарын біріктіруді ойлады.

1458 жылы сұлтан Сербияға Махмұт пашаны жіберді, бұл жорықта ол Решавы, Куруджи және Осировичті басып алды. 1460 жылы сұлтан Мореяға өзінің екінші жорығын жасады. II Димитрий тұтқынға алынды, ал оның інісі Фома императорлық елтаңбаны III Иванға тапсырып, өзі Италияға қашты.

1460 жылы Жаулаушы Сұлтан Амасраны басып алды. Синоп Испандиярұлылардан, ал Понтостан Трапезунд тартып алынды.

1462 жылы II Мехмет Валахияға аттанды. Өзінің қадаға қадау жазасын қолдануымен танымал болған валах билеушісі Дракула III Влад османлы әскерлеріне "түнгі шабуыл" жасап, жауынгерлердің көбісін талқандады.

1463 жылы Махмұт паша қиындықтарға қарамастан Мораддада болған халық толқуларын басып, гректердің көбісін Константинопольге қоныстандырды. 1465 жылы Герцеговина толықтай Османлы Сұлтандығына қарады. 1461 жылы Ескендір бей II Мехметті өзін Албания билеушісі екенін мойындатты. Оған қарамастан, 1466 жылы II Мехмет Албанияға өзінің екінші жорығын жасап, маңызды бекіністерді тартып алды.

Соңғы жылдары[өңдеу]

II Мехмет Венецияға тиесілі болған Албанияның кең-байтақ жерлеріне жорық жасап, Шкодер мен Круяны басып алды. 25 қаңтар 1479 жылы венециялықтар османлыларға бітім шартты ұсынды. Шарт бойынша Венеция II Мехмет жаулаған албандық жерлердің жаулауын мойындады, ал Османлы Сұлтандығы Мореяда жаулап алынған барлық кемежайларын Венецияға қайтарды. Сонымен қатар 10 мың алтын үшін Венеция кемелері османлы айлақтарына тоқтап, сауда жүргізуге құқылы болды.

1480 жылы Родосты қоршады. Ал сол жылдың жазында османлылар Отрантоны жаулады. Османлы флоты Лечче, Таранто, Бриндизи және Вьесте қалаларына тонау жорықтарын жасады. Рим Папасы IV Сикст Римді қорғау жоспарын жасап, барлық христиан мемлекеттерін қорғануға шақырды, алайда жәрдемге тек Мажарстан мен Неаполь ғана келді. Мажарстан 1 600 жауынгер жіберсе, Неаполь ұйымдастырылған жасақ құрды. Христиандардың қуаныштарына орай, 3 мамыр 1481 жылы II Мехмет сырқаттан қаза тапты.

Бетсуреттері[өңдеу]

Садрағзамдары[өңдеу]

Есімі Қызмет атқарған мерзімі Уақыты
11 Шандарлы Халил паша тамыз 1444 жыл1446 жыл 2 жыл
Шандарлы Халил паша 3 ақпан 1451 жыл1453 жыл 2 жыл
12 Зағанос паша 1453 жыл1456 жыл 3 жыл
13 Әулие Махмұт паша 1456 жыл1466 жыл 10 жыл
14 Римлі Мехмет паша 1466 жыл1469 жыл 3 жыл
15 Ысқақ паша 1469 жыл1472 жыл 3 жыл
16 Әулие Махмұт паша 1472 жыл1474 жыл 2 жыл
17 Гедик Ахмет паша 1474 жыл1476 жыл 2 жыл
18 Қожа Синан паша 1476 жыл1477 жыл 1 жыл
19 Қараманлы Мехмет паша 1477 жыл1481 жыл 4 жыл
20 Ысқақ паша 1481 жыл3 мамыр 1481  ? ай

Өнерде[өңдеу]

  • Италия «Маометто II» операсы (1820 жыл)
  • Америка Құрама Штаттары «Дракула сері» фильмі (2000 жыл, II Мехмет рөлінде — Клаудиу Блеонц)
  • Түркия «1453 жылғы жаулау» фильмі (2012 жыл, II Мехмет рөлінде — Дәурім Әуен)
  • Түркия «Жаулаушы» фильмі (2013 жыл, II Мехмет рөлінде — Мехмет Әкіп Алақұрт)
  • Түркия «Османлы шапалағы» телехикаясы (2013 жыл, II Мехмет рөлінде — Ысмайыл Қажыұлы)
  • Америка Құрама Штаттары «Дракула» фильмі (2014 жыл, II Мехмет рөлінде — Доминик Купер)

Сілтемелер[өңдеу]

Ottoman flag.svg Ұлы Османлы Мемлекетінің сұлтандары Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg
Ізашары
II Мұрат
II Мехмет
Бірінші рет сұлтандық етуі
тамыз 14441446
Екінші рет сұлтандық етуі
3 ақпан 14513 мамыр 1481
Ізбасары
II Мұрат
II Баязит
I Осман · Орхан · I Мұрат · I Баязит · Сұлтанаралық · I Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Мұрат · II Мехмет · II Баязит · I Сәлім · I Сүлеймен · II Сәлім · III Мұрат · III Мехмет · I Ахмет · I Мұстафа · II Осман · I Мұстафа · IV Мұрат · Ибраһим · IV Мехмет · II Сүлеймен · II Ахмет · II Мұстафа · III Ахмет · I Махмұт · III Осман · III Мұстафа · I Әбділхамит · III Сәлім · IV Мұстафа · II Махмұт · I Әбділмәжит · Әбділғазиз · V Мұрат · II Әбділхамит ·
V Мехмет · VI Мехмет · II Әбділмәжит (соңғы халиф)
Әулет · Шежіре · Санат