Мазмұнға өту

Алакөл ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Қазақстан ауданы
Алакөл ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Жетісу облысы

Аудан орталығы

Үшарал

Ауылдық округтер саны

23

Қалалық әкімдіктер саны

1

Ауыл саны

55

Қала саны

1

Әкімі

Алмас Сапарғалиұлы Абдинов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Үшарал қаласы, Қонаев көшесі, №74

Тарихы мен географиясы
Координаттары

44°13′48″ с. е. 76°51′00″ ш. б. / 44.23000° с. е. 76.85000° ш. б. / 44.23000; 76.85000 (G) (O) (Я)Координаттар: 44°13′48″ с. е. 76°51′00″ ш. б. / 44.23000° с. е. 76.85000° ш. б. / 44.23000; 76.85000 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

23,7 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

75 204[1] адам (2023)

Ұлттық құрамы

қазақтар (85,28%), орыстар (13,18%), татарлар (0,73%), шешендер (0,40%), немістер (0,11%), басқалары (0,3%)[2]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

040200-040238[3]

Автомобиль коды

19

Алакөл ауданының әкімдігі

Облыс картасындағы Алакөл ауданы

Алакөл ауданы — Жетісу облысының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлік. 1928 жылы құрылған. Аудан орталығы — Үшарал қаласы.

Географиялық орны

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Аудан солтүстігінде Абай облысының Аягөз, Үржар, Мақаншы аудандарымен, батысында Сарқан ауданымен, оңтүстігінде Қытаймен шектеседі.

Жер бедері, су жүйесі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Алакөл ауданы Балқаш-Алакөл ойысы мен Жетісу (Жоңғар) Алатауы аралығында орналасқан. Жерінің оңтүстік-шығысын Жетісу Алатауының Шыбынды, Қайқаң, Жабық, Күнгей Тастау, т.б. жоталары алып жатыр. Ауданның қалған бөлігі салыстырмалы түрде жазық келеді. Бұл жерлерде аласа таулар (Арғанаты, Арқарлы, т.б.) мен құмды алқаптар (Қарақұс, Сарықұм, Тасқарақұм) алып жатыр. Солтүстігінде Алакөл топ көлдері (Алакөл, Қошқаркөл, Сасықкөл, Жалаңашкөл) орналасқан. Жетісу Алатауынан бастау алатын Лепсі, Тентек, Шынжылы, Көксуат өзендері аудан аумағын кесіп өтіп, солтүстіктегі Алакөл, Сасықкөл көлдеріне құяды.

Алакөл жағасынан тау сілемі (Ақши ауылы).

Климаты, топырағы, өсімдіктері мен жануарлар дүниесі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Алакөл ауданының климаты тым континенттік, қысы суық. Қаңтардың орташа температурасы –12 – 16°С, шілдеде 18 – 23°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері жазық аймақтарда 150 – 260 мм, тау бөктерлері мен аңғарларында 350 – 550 мм. Жерінің басым көпшілігін шөлейт белдемнің сұр топырағы, ал тау бөктері мен аңғарларында қара қоңыр, бозғылт қоңыр топырақ құрайды. Құмды алқаптарда сор, сортаң топырақ түрлері кездеседі. Даласында жусан, ебелек, баялыш, күйреуік, изен, қияқ, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі. Биік тау беткейлері мен аңғарларын шыршалы-қарағайлы орман қамтыған. Аңдардан қасқыр, түлкі, қоңыр аю, қабан, борсық, таутеке, арқар, марал; құстардан үйрек, қаз, аққу, реликті шағала, қырғауыл мекендейді; суларында сазан, алабұға, маринка, ақ амур, көксерке кездеседі. Алакөл ауданына аумағы 12,5 мың га жерді алып жатқан Алакөл мемлекеттік сулы-сазды қорығы, жалпы аумағы 27 мың га болатын Тоқты және алма ағаштарынан тұратын ауданы 32 мың га Лепсі қорықшалары кіреді. Кен байлықтарынан Андреев және Ілдерсай бентонитті кендері бар.

Ауыл шаруашылығы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Алакөл ауданында суғармалы және тәлімі егін шаруашылығы дамыған. Онда негізінен астық тұқымдастар, техникалық дақылдар (қызылша) және картоп өсіріледі. Алакөл ауданына пайдаланылатын жерінің аумағы 165,5 мың га, оның ішінде жыртылған жері 76,7 мың га, шабындығы 87,3 мың га, жайылымы 1,46 мың га. Аудан жерінен Ақтоғай-Достық темір жолы және Алматы – Өскемен автомобиль жолдары өтеді. Үшаралдан облыс орталығы — Алматы қаласына дейінгі қашықтық 570 км.[4]

Халқы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
19391959197019791989[5]19992009[6]2021
 15432▲26413▲43726▲48452▲51619▲79773▼69398▲75554

Тұрғындар саны – 69679 (2019).

Әкімшілік бөлінісі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Аудандағы 56 елді мекен 23 ауылдық әкімшілік округ пен 1 қалалық әкімдікке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)[7]
Ауылдық округтері200920212021 2009-ға пайызбенЕрлер 2009Ерлер 20212021 2009-ға пайызбенӘйелдер 2009Әйелдер 20212021 2009-ға пайызбен
Ақжар ауылдық округі2255▼218296,81114▼111299,81141▼107093,8
Ақтүбек ауылдық округі1239▼121598,1655▼62895,9584▲587100,5
Арқарлы ауылдық округі611▼55891,3310▼28892,9301▼27089,7
Бескөл ауылдық округі7462▲79101063707▲3897105,13755▲4013106,9
Достық ауылдық округі4819▲6381132,42384▲3260136,72435▲3121128,2
Екпінді ауылдық округі2174▼213498,21100▼109299,31074▼104297
Еңбекші ауылдық округі1465▼124985,3731▼66991,5734▼58079
Жағатал ауылдық округі2038▼202099,11042▼100696,5996▲1014101,8
Жайпақ ауылдық округі1564▲1629104,2794▲852107,3770▲777100,9
Жанама ауылдық округі2260▼204390,41174▼103688,21086▼100792,7
Жыланды ауылдық округі2151▼163275,91120▼82173,31031▼81178,7
Көлбай ауылдық округі2893▼277195,81501▼144896,51392▼132395
Қабанбай ауылдық округі6182▲6711108,63037▲3361110,73145▲3350106,5
Қайнар ауылдық округі905▲3076339,9478▲1606336427▲1470344,3
Қамысқала ауылдық округі930▼84190,4493▼43888,8437▼40392,2
Қызылащы ауылдық округі1696▲1717101,2886▲889100,3810▲828102,2
Лепсі ауылдық округі1442▼134893,5720▼70898,3722▼64088,6
Сапақ ауылдық округі1039▼68365,7513▼35068,2526▼33363,3
Теректі ауылдық округі2192▼185484,61116▼949851076▼90584,1
Тоқжайлау ауылдық округі2682▼228885,31353▼1164861329▼112484,6
Үшарал қалалық әкімдігі17265▲21272123,28530▲10684125,38735▲10588121,2
Үшбұлақ ауылдық округі1298▼83564,3662▼44066,5636▼39562,1
Ынталы ауылдық округі529▲729137,8262▲367140,1267▲362135,6
Ырғайты ауылдық округі2307▲2476107,31154▲1256108,81153▲1220105,8
ЖАЛПЫ САНЫ69398▲75554108,934836▲3832111034562▲37233107,7

Ірі елді мекендері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
АтауыХалқы
(2021)
Үшарал▲21122
Қабанбай▲6605
Достық▲6314
Бескөл▲4355
Бұлақты▼3375
Тоқжайлау▼2288
Қазақстан▲1956
Көктұма▲1935
Теректі▼1784
Ж. Балапанов▲1717
Жайпақ▲1629
Көлбай▼1465

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Алакөл_ауданы&oldid=3591747» бетінен алынған