Текелі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қала
Текелі
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Облысы

Жетісу облысы

Әкімі

Әділ Алмас Ғабдолұлы[1]

Тарихы мен географиясы
Координаттары

44°50′ с. е. 78°49′ ш. б. / 44.833° с. е. 78.817° ш. б. / 44.833; 78.817 (G) (O) (Я)Координаттар: 44°50′ с. е. 78°49′ ш. б. / 44.833° с. е. 78.817° ш. б. / 44.833; 78.817 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1937

Қала статусы

1952

Жер аумағы

174 км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

26 976[2] адам (2010)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 72835

Автомобиль коды

19

tekeli.gov.kz
 (қаз.) (орыс.)

Текелі картада
Текелі
Текелі

ТекеліҚазақстан Республикасы, Жетісу облысына бағыныстағы қала (1952 жылдан).

Талдықорған қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км қашықтықта орналасқан. Аумағы 0,1 мың шаршы км (61,33 га). 2010 жылғы деректер бойынша 26,9 мың тұрғыны бар. Қала Текелі өзенінің сол жағалауында, Жетісу Алатауының батыс сілемдері шатқалының бірінде, теңіз деңгейінен 950-1600 м биіктікте орналасқан.

Оған Рудничный кенті қарайды (тұрғыны 1000 адам).

Текелі қаласының басшылары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. ?
  2. Әжіғұлов Қанатбек Бәзілжанұлы
  3. ?
  4. Бескемпіров Серікжан Исламұлы (27.09.2005 — 25.01.2012 лауазымынан босатылды);[3].
  5. Айтжанов Қаныбек Құлжабайұлы (25.01.2012 — 27.06.2013 лауазымынан босатылды)[4].
  6. Қайнарбеков Талғат Қанатоұлы (27.06.2013 — 09.11.2016 лауазымынан босатылды)[5].
  7. Өнербаев Бақтияр Алтайұлы (09.11.2016 — 21.09.2020 отставкаға өтініш берді)[6].
  8. Молдахметов Батыр Қаиркенұлы (21.09.2020 — 05.09.2022 лауазымынан босатылды)[7].
  9. Әділ Алмас Ғабдолұлы (05.09.2022)

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  • 1911 жылы іргесі қаланып, 1927 жылы кент дәрежесіне көтерілді.
  • 1933 жылы инженер-геологтар М. Юдичев пен М. Қаділбековтің зерттеу-барлау жұмыстарының нәтижесінде Текелі өзенінің оң жағалауынан қорғасын, мырыш, күміс, кадмий, германий кендері табылды.
  • 1937 жылы Текелі қорғасын-мырыш басқармасының құрылысы басталып, 1942 жылы қорғасын-мырыш комбинаты құрылды.
  • 1939 жылы емхана салынды, 1941 жылы бірінші орта мектеп ашылды.
  • 1942 жылы Жоңғар тауларының етегінде Текелі қорғасын-мырыш комбинаты және оның жанында жұмыс поселкісі құрылды. Кәсіпорын Текелі, Көксу және Тұйық кен орындарын өндірді. Екінші дүние жүзілік соғыс уақытында соғыс кезіндегі атылған оқтың әрбір сегізіншісі осы комбинатта жасалды. [8]

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Текелінің климаты континенттік, қысы суық, жазы жылы. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы −11-13С, шілденікі — 20-22С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 650-1900 мм. Қаланың маңында, Қора өзеңінің шатқалында биіктігі 90 метр болатын Бұрқанбұлақ атты сарқырама бар.

Табиғаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қалаға жақын әсем тау шатқалдарында Жетісубақа тісі (тритон), марал, таутеке, елік, қоңыр аю, борсық, күзен, суыр, түлкі, қасқыр, тиін, сілеусін, қоян, жабайы шошқа, т.б. аңдар кездеседі. Сондай-ақ, мұнда шырша, қайың, терек, тал, көктерек, қарағай, алма ағашы, т.б. жалпақ жапырақты орман қалыптасқан. [9][10]

Қаланың көрнекі орындары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Текелі қаласында бірнеше көрнекі жерлер бар, атап айтқанда:

  • Дінмұхамед Қонаев атындағы ұзындығы 38 км болатын көше. Ресми түрде Қазақстанның ең ұзын көшесі болып саналады.
  • «Келіншектас», "Будда тасы - Қазақстан аумағындағы көне будда ескерткіші.
  • "Бұрханбұлақ" - Қазақстанның ең үлкен су сарқырамасы, Текелі қаласынан жоғары Қора өзені шатқалының етегінде орналасқан.
  • Үш өзен қосылатын қаланың орталығында орналасқан Ұлы Отан соғысына арналған ескерткіш-тас (1941—1945 жж.)

Сыртқы сілтеме[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Текелі қаласы жайлы сайт

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Текелі қаласына жаңа әкім тағайындалды (5 қыркүйек 2022).
  2. ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны
  3. Алматинская Область. 27 сентября. КазИнформ /Камилла Омарова/ — Сегодня аким Алматинской области Серик Умбетов представил активу Панфиловского района нового руководителя района, передает корреспондент Казинформа.
  4. Каныбек НАЗНАЧЕНИЕ www.zhetysu-gov.kz, 25 января Распоряжением акима области А.Мусаханова на должность заместителя акима Алматинской области назначен Бигельдиев Махаббат Садуакасович
  5. Кайнарбеков Талгат Канатович (персональная справка)
  6. Назначен новый аким Текели
  7. Батыр Молдахметов стал акимом Текели
  8. https://voxpopuli.kz/malenkaya-rodina-tekeli-13303/
  9. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
  10. «Жетісу энциклопедиясы». «Арыс» баспасы. Алматы. 2004