Атырау

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қала
Атырау
Ural River Atyrau.JPG
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Облыс орталығы

Облысы

Атырау облысы

Әкімі

Қайрат Оразбаев

Тарихы мен географиясы
Координаттары

47°07′ с. е. 51°53′ ш. б. / 47.117° с. е. 51.883° ш. б. / 47.117; 51.883 (G) (O) (Я)Координаттар: 47°07′ с. е. 51°53′ ш. б. / 47.117° с. е. 51.883° ш. б. / 47.117; 51.883 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1640

Бұрынғы атаулары

Усть-Яицкий қалашығы, Нижний Яицкий қалашығы, Гурьев.

Қала статусы

1885

Жер аумағы

3500 км²

Климаты

қатаң континенталды, қуаң

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

270 882 адам (2019[1])

Этнохороним

атыраулық

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7122

Пошта индекстері

060001-060011

Автомобиль коды

06

atyrau.gov.kz/index.php/kz/akimaty/akimat-atyrau/index.php/kz/akimaty/akimat-atyrau
 (қаз.) (орыс.) (ағыл.)

Атырау картада
Атырау
Атырау
Атырау картада
Атырау
Атырау

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Атырау (айрық) деген бетті қараңыз.

АтырауАтырау облысының әкімшілік орталығы, Қазақстанның батысында, Жайық өзенінің бойында орналасқан қала. Қаланың негізі 1640 жылы қаланған. Тұрғыны 270 882 адам (2019[2]). Атырау қаласынан Нұр-Сұлтанға дейінгі қашықтық 1810 км.

Атауы[өңдеу]

Қала жеріндегі белгілі тұңғыш тұрақты қоныс — қазіргі «Орбита» стансасы қасындағы Алтын Орда кезеңіндегі болған Лаэти асары. Ноғай ордасы кезеңінде балықшылардың тұрақты Үйшік қонысы Жайық өзені сағасында орналасқан.

Казак-орыстар жаулап ала бастағанда 1640 ж. Яицкий городок аталған қалашық салынған. Жайықтың жоғарысында Верхний Яицкий городок (қазіргі Орал қаласы) деген қалашық салынғасын, Нижний Яицкий городок деп аталып кеткен, соңынан ол — Усть-Яицкий городок.

Ресей ханшайымы Екатерина II Яик өзенін (Жайықтың орысша атауы) Урал деп атауын жарлығымен б ()екіткенде, қаланың атауы Гурьев городок, Гурьев деп өзгертілген.

1920 жж. қысқа уақытқа большевиктер Гурьевті Чапаев деп қайта атаған.

1992 ж. бері қала атауы — Атырау.

Тарихы[өңдеу]

Гурьев таңбасы

ХVІ ғасырдың бірінші ширегінен бастап , Жайық-Каспий жағалауына Ресей патшасы өкіметінің саясатына шыдамаған және патша үкіметін мойындағысы келмеген қашқын орыс еріктілері, күнкөріс іздеген крепостной шаруалар, қылмыстық элементтерден тұратын Волга бойы казактары келіп қоныс тебе бастаған. Олар келе сала өз кәсіпшіліктерін ашып,балық аулау, балық тұздау қостарын ұйымдастырып, жатар тұрақ орындарын тұрғызады. Сол уақыттан бастап тұрғызылған тұрақтар «Үйшік» атанып кеткен.

Жайық-Каспий жолы Азия елдерімен басқа да елдерге жол ашатын «әрі қақпа,әрі кілт» болатынына көзі жеткен патша өкіметі,ХVІІ ғасырдың 30-шы жылдарының аяғында Ярославлдық көпес, бай саудагер Гурьевтер әулетіне Жайық бойында балық кәсіпшілігін ашуға және бекініс тұрғызуға рұқсат қағазын береді. 1640 жылы Гурьевтер әулетінің басшысы Гурий Назарьев, балалары Михаил, Иван және Андреймен Жайық бойына келіп қоныстанып, өнеркәсіптерін ашып, Жайық және Ембі өзені балықтарын өндірістік және сауда мақсатында пайдалана бастайды.

Бой көтерген қала мен балықшылық өндіріс табыстары осы өңірді мекендеуші байырғы қалмақтар мен орыс казактарының қызғаныштарын туғыза бастайды. Ақыры қашанда көршілерімен жауласып-қырқысып отыратын қала, қалмақтардың тонауына ұшырайды.

Жайық бойындағы бұл оқиға Астрахан әскерлері басшылығын елең еткізді. Ағаштан тұрғызылған қорған қамал жаудан және өрттен қорғануға қорғаныс бола алмайтынына көздері жеткен патша үкіметі,теңіз маңы және Жайық бойының қорғанысын күшейту мақсатында, 1645 жылдың 18 ақпанында М.Гурьевке қаланы қамал етіп тұрғызуға рұқсат береді. Рұқсат қағазында қала қамалын Астрахан қаласының үлгісіндей етіп тұрғызу көрсетіледі.

Тас қала-қорғанның құрылысы 1647 жылдың 6 маусымында басталып кетеді. Тұрғызылып жатқан қала 1649 жылы казактар атаманы И.Кондырев бастаған казактар тобының шабуылымен тоналады. Жайық бойындағы тас қала-қамалдың құрылысы 15 жылдан соң, 1662 жылы аяқталып, Гурьевтердің үлкен қаржылық шығынына шығады. ХVІІ ғасырдың аяғына таман және ХVІІІ ғасырдың басынан бастап, тас қала-қамалы ірі шекаралық қамалға айналады.

  • 1798 жылдың 11 желтоқсанындағы Патша жарлығымен Гурьев қаласы Орал әскери басшылығының қарауына беріледі.
  • 1865 жылы уездік қала болды.
  • 1917 жылға дейін және одан кейінгі 15 жыл бойы Орал әскери облысының орталығы
  • 1925 жылдан Бөкей губерниясындағы Гурьев уезінің орталығы
  • 1929 жылы Гурьев округінің орталығы
  • 1930 жылы аудан орталығы
  • 1938 жылғы қаңтар айының 15-інен облыс орталығы.
  • 1992 жылы ақпан айының 21-і күні ҚР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы Гурьев қаласын Атырау қаласы деп атау жөнінде қаулы қабылдады.[3]

Климаты[өңдеу]

Климаты қатты континенталды, жазда құрғақ ,ыстық, ал қыста ылғал қармен сипатталатын салқындық. Жазы жауын-шашынсыз, құрғақ, ыстық ұзаққа созылады. Қыс мезгілінде қар аз жауып, суық болады.

Атырау ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Абсолюттық максимум, °C 10,5 15,0 26,3 32,5 37,6 41,9 42,7 41,6 40,1 29,6 19,9 11,8 42,7
Орташа максимум, °C −2,8 −1,8 5,8 17,2 24,5 30,8 33,4 31,6 24,6 15,3 5,1 −1,1 15,2
Орташа температура, °C −6,4 −6,3 0,8 11,2 18,4 24,5 26,8 24,8 18,0 9,7 1,3 −4,3 9,9
Орташа минимум, °C −9,4 −9,9 −3,1 6,1 12,8 18,4 20,5 18,5 12,3 5,0 −1,7 −7 5,2
Абсолюттық минимум, °C −37,9 −37,4 −32,3 −12,3 −2,3 2,3 8,1 4,8 −5,7 −15,7 −29,8 −35,8 −37,9
Жауын-шашын нормасы, мм 14 11 15 16 25 18 10 10 8 16 18 14 175
Дерекнама: Ауа Райы мен Климат

Атырау қаласы ендігі 47, -07 С., ұзақтығы 51-53 болатын жазы ұзақ, қысы қысқа күндермен сипатталады.

Қаңтар айындағы орташа температура -60С-ден бастап -120С-ге дейін, ал шілде айындағы орташа температура +240С-ден бастап +260С-ге дейін. Ең төменгі температура -380С, ең жоғары температура +450С. Каспий теңізіне құйып, облыс орталығынан өтіп жатқан Жайық өзенінің арқасында ол жердегі температура судан алыс жердегі аудандардың температурасымен салыстырғанда төмен болып келеді. Жауын-шашын болар-болмас деңгейде, жылына орташа 150 мм, 200 мм шамасында болады. Жел бағыты қаңтар айында оңтүстік-шығыс бағытта болса, ал маусым айында батыс бағытта болады.

Әкімшілік бөлінуі[өңдеу]

Атырау қалалық әкiмшiлiгінің құрамында 1 қала, 2 кенттiк әкімшілiк (Балықшы, Жұмыскер), 7 ауылдық аймақ (Ақсай, Атырау, Геолог, Дамбы, Еркiнқала, Кеңөзек, Қайыршақты), 28 елдi-мекен бар. Қалаға бағынышты Балықшы кенті мен Жұмыскер кенті , бұрынғы Балықшы ауданы 1990 жж. ортасында қалаға қосылғасын.

Халқы[өңдеу]

Тұрғыны 1897 жылы 9,3 мың, 1959 жылы 78,1 мың, 1970 жылы 114,2 мың, 1979 жылы 130,9 мың, 2012 жылы 182,8 мың адам болды.
2014 ж. қала әкімшілігі тұрғындарының саны 280,6 мың адам құрады, оның ішінде:

1959 1970 1979 1989 1999 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 [4]
78 143 114 277 130 916 149 261 142 497 165 387 171 900 176 937 182 866 189 211 195 674 217,866 226,042

Атырау қаласында 84 ұлт өкілдері тұрады. Облыстың 2014 жыл басындағы деректер бойынша жекеленген этностар құрамы төмендегідей:[5]

Барлық ұлттар қазақтар орыстар корейлер татарлар өзбектер украиндар немістер басқалары
280 600 239 905 29 616 2 945 1 952 1 055 735 407 3 985

Кәсіпорындары[өңдеу]

Кестеде 1000-нан астам қызметкері бар Атырау қаласының ірі кәсіпорындары көрсетілген[6]
Кәсіпорындар Қызмет түрі
«АРИАДНА» ЖШС Инженерлік құрылыстарын салу
«СИЧИМ С.П.А., КАЗАХСТАН» бөлімі Мұнай және газ магистральдық құбырларын салу
«АТЫРАУ ЖЫЛУ-ЭЛЕКТР ОРТАЛЫҒЫ» АҚ Жылу электр станцияларының электр қуатын өндіруі
«ТЕҢІЗШЕВРОЙЛ» ЖШС Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«БОЛАШАҚ-АТЫРАУ» ЖШС Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
«ФИРКРОФТ ИНЖИНИРИНГ СЕРВИСИЗ ЛИМИТЕД КАЗАХСТАН ЖШС» Жұмыспен қамту агенттігінің қызметі
«НОРТ КАСПИАН ОПЕРЕЙТИНГ КОМПАНИ Н.В.» бөлімі Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«ПСН КАЗСТРОЙ» АҚ Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
«CAPITAL COMPLEX CATERING» ЖШС Мейрамханалар мен тамақ беру қызметі
«ЮЛМАР-СЕРВИС» ЖШС Изоляциялау жұмыстары
«КОНСОРЦИУМ «ISKER» ЖШС Басқа топтамаларға енгізілмеген өзге де инженерлік құрылыстар салу
«ДЕНХОЛМ-ЖОЛДАС» Арнайы мамандықтарды талап ететін өзге де құрылыс жұмыстары
«ҚАЗМҰНАЙГАЗ - БҰРҒЫЛАУ" СЕРВИСТІК БҰРҒЫЛАУ КӘСІПОРНЫ» ЖШС Мұнай және табиғи газ өндірісін техникалық қолдау
«ЕМБІМҰНАЙГАЗ» АҚ Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«АТЫРАУ МҰНАЙ ӨҢДЕУ ЗАУЫТЫ» ЖШС Мұнай өңдеу өнімдерін өндіру
Атырау кәсіпорындары
Теңізшевроил кеңсесі Атырау «НКОК» кеңсесі Атырау мұнай өңдеу зауыты
Атырау. Теңізшевроил кеңсесі.jpg
Атырау. НОРТ КАСПИАН ОПЕРЕЙТИНГ КОМПАНИ.jpg
Атырау АМӨЗ.jpg

Көлік және инфрақұрылым[өңдеу]

Қазіргі таңда Атырау қаласында көліктің барлық түрлері де дамыған.

Атыраудағы экологиялық таза автобустар

Қоғамдық көлік. Атырау қаласының маршрут желісі күні бүгінге 51 маршрут жұмыс атқаруда. 2013-2015 жылдары аралығында қалаішілік маршрутында қызмет көрсететін «АйсТрансХолдинг» ЖШС-і өз қаражаты есебінен 51 дана автобус сатып алды. Қоғамдық көліктер GPS – мониторинг жүйесін қолданады, ол онлайн режимінде қалалық қоғамдық көліктердің маршруттары, аялдамалар және көліктің ағымдағы жағдайы туралы ақпараттарды ұсынады.

«Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының қатысуымен «Atyrau-Avtopark» автобус паркі құрылып, оған Семей қаласынан 65 жаңа автобус сатып алынды. 2020 жылы «Ақ Жайық Автопарк» ЖШС-і экологиялық тұрғыдан қоршаған ортаға лас шығарынды шығармайтын 160 жаңа автобус алды. 2021 жылдан бастап автобустар санын 140-тан 250-ге дейін көбейтуді жоспарлап отыр. Бұл саптағы 220 автобус мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қажеттіліктері үшін толық бейімделген [7]

Қалада троллейбус жүйесі 1996 жылдың 09 қыркүйегінде ашылып, 1999 жылдың 29 сәуірінде оның қозғалысы тоқтатылды. Бір ғана маршрутта 5 троллейбус қызмет көрсетті.[8]

Темір жол көлігі. Атырау арқылы өтетін темір жол вокзалынан 13 бағыт бойынша 24 поезд кесте бойынша жолаушылар тасымалын қамтиды. Темір жол Атырауды Қазақстанның Алматы, Ақтөбе, Нұр-Сұлтан сияқты ірі қалаларымен, сондай — ақ Ресейдің (Мәскеу, Саратов, Волгоград, Астрахан), Тәжікстанның (Куляб, Худжанд, Душанбе) қалаларымен және Өзбекстан астанасы-Ташкентпен байланыстырады. [9]

Әуе көлігі. Атырау әуежайынан келесі бағыттар бойынша рейстер ұшырылады:

Атырау халықаралық әуежайы
Тасымалдаушы
Атауы
Бағыттары
Қазақстан Air Astana Қазақстан Алматы, Қазақстан Астана, Қазақстан Ақтау, Түркия Ыстамбұл, Нидерланд Амстердам
Қазақстан Qazaq Air ҚазақстанАқтөбе,ҚазақстанОрал
Қазақстан Bek Air Қазақстан Алматы, Қазақстан Астана
Қазақстан SCAT ҚазақстанАстана, Қазақстан Актау, Әзірбайжан Баку
Ресей Аэрофлот Ресей Мәскеу-Шереметьево

Қабылдайтын әуе көлігі түрлері: Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ан-30, Ан-32, Ан-72, Ан-74, Ан-124, Ил-62, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42, Airbus A319, Airbus A320, Airbus A321, ATR 42, ATR 72, Boeing 707, Boeing 737, Boeing 747, Boeing 757, Boeing 767, және тағы да басқа 3-4 кластағы ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар.

Атырау қаласының көпірлері[өңдеу]

1965 жылы 28 тамызда Жайық өзені арқылы өтетін қаладағы алғашқы темірбетон көпір салынып, пайдалануға берілді. Көпірдің ұзындығы 259 метр, биіктігі 10 метр. «Орталық» көпір Сәтбаев даңғылы мен Абай көшесін байланыстырады. Символикалық рөлі Европа мен Азияны жалғастырады.

Қаланың солтүстік бөлігінде 1985 жылы Ғаббас Берғалиев даңғылының бойымен айналма көпір пайдалануға берілді. Ұзындығы 200, ені 17 метр, ол А-27 Ақтөбе - Астрахан тас жолында қала арқылы өтетін транзиттік автомобиль жолына айналды.

Мұнайшылар қалашығы мен Авангард ықшам ауданын жалғайтын автомобиль және жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер

2001 жылы «тәуелсіздікке 10 жыл» аспалы «жаяу жүргіншілерге арналған» көпір салынды. Ұзындығы 551 метрлік көпір Гиннестің рекордтар кітабына әлемдегі ең ұзын жаяу жүргіншілер көпірі ретінде енгізілген. 2008 жылы қаланың оңтүстік бөлігінде Балықшы елді мекені мен Жұмыскер шағын ауданын байланыстыратын «Балықшы» көпірі салынды. Ұзындығы 484,4 м, ені 23,9 м.

Осы жылы Балықшы-Перетаска көпірі пайдалануға берілді. Ұзындығы 63,7 м, ені 14 м. Ол Балықшы кенті мен Мирный және Құрсай ауылдарын жалғастырушы рөлін атқарады.

2009 жылы Сұлтан Байбарыс даңғылын жалғастыратын көпір ашылды. Өткізу қабілеті тәулігіне 5-7 мың автомобильді құрайтын төрт жолақты көпір, ұзындығы 800 м кіреберіс жолдармен, ұзындығы 380,7 м және ені 22 м, жүріс бөлігінің ені 16 м. Екі жағынан жаяу жүргінші жолы 2,5 метр құрайды. Сұлтан Бейбарыс даңғылы бойындағы көпір теміржол вокзалын (сол жағалау) және оң жағалаудағы «Атырау» халықаралық әуежайын байланыстырады.

Осы жылы қаланың Мұнайшылар қалашығы мен Авангард ықшам ауданын (Әуезов даңғылынан Гумарова көшесіне) жалғайтын «Мұнайшы» көпірі пайдалануға берілді. 4 жолақты көпірден тәулігіне 5-7 мың автомобиль өтеді. Көпірдің жалпы ұзындығы 693 метр, ұзындығы 483 метр және ені 17 метр. Жүріс бөлігінің ені 14 метр, екі жағында ені 1 метр 2 жаяу жүргіншілер жолы бар. [10]

2010 жылы Мечников пен Баймұханов көшелерін жалғайтын көпір салынды. Ұзындығы 770, ені 23,5 метр. Қаламыздың 370 жылдығына орай ашылды. [11]

Мәдениеті[өңдеу]

Атырауда Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық қазақ драма театры, Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония, Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы орналасқан. Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі жұмыс жасайды.

Атырау облыстық өлкетану мұражайы, Қазақстандағы мезозой дәуірінен сыр шертетін жалғыз палеонтологиялық мұражайы Атырау қаласында орналасқан.[12] Ш.Сариев атындағы Атырау облыстық көркемсурет және қолданбалы сәндік өнер мұражайы, кітапханалар, кинотеатрлар, мәдениет және демалыс паркі, қонақ үйлер т.б.жұмыс істейді.

Н.Жантөрин атындағы филармония Атырау облыстық драма театры Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы Атырау тарихи-өлкетану мұражайы
Atyrau filarmonia(dom radio).jpg
Атырау облыстық драма театры.jpg
Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы.jpg
Атырау тарихи-өлкетану мұражайы.jpg

Сәулеті және көрікті жерлері[өңдеу]

Атырау архитектуралық құрылысы жағынан үшке бөлінеді. Жайықтың оң жағасындағы ескі қалада негізінен 20 ғасырдың басында салынған бір қабатты ағаш және кірпіш үйлер кездеседі. Орталық бөлігінде екі қабатты тас үйлер, 4 – 5 қабатты тұрғын үйлер мен мекеме жайлары бар. Өзеннің сол жағалауында кеңес өкіметі жылдары Ембімұнай кенті мен мұнай айыру зауытының қалашығы пайда болды. Жайыққа салынған көпір (1965) Еуропа мен Азия құрлықтарында жатқан қаланың екі бөлігін байланыстырады. [13]

Атырау қаласының заманауи сәулетіне Исатай мен Махамбет алаңы, Иманғали мешіті, XIX ғасырда салынған Православ шіркеуі, (бұл шіркеу Атырау қаласында тұрғызылған алғашқы ғимарат), Marriott қонақ үйі, Алмагүл ықшам ауданы, соңғы үлгіде салынған спорт, мәдениет сарайларын айтуға болады.

Иманғали мешіті Успен соборы Marriott қонақ үйі
Атырау. Иманғали мешіті.jpg
Атырау. Успен соборы.jpg
Marriott қонақ үйі.jpg

Саябақтары[өңдеу]

Қазір Атырау қаласында 6 саябақ бар. Жеңіс саябағы, «Алмагүл» ықшам ауданындағы саябақ, «Балықшы» ықшам ауданындағы саябақ, ретро паркі, №1 және №2 ықшам ауданындағы, және «Тұрғындар қалашығындағы» саябақтар. Саябақтардың аумағы 10 гектарға жетеді. Олар жасыл желектерден, аллеялардан, абаттандырылған жолдардан, орындықтар мен серуендеу алаңдарынан тұрады. Сонымен қатар танымал тұлғаларға ескерткіштер, субұрқақтар, мүсіндер және т.б. бар.[14]

«Жеңіс» саябағы — Ұлы Отан соғысы жауынгерлерін еске алуға арналған мәңгілік алау арқылы таныс. Кіре беріс қақпадан кейін әскери техниканың нақты үлгілері қойылған. Мұнда ұшақ, танк, зеңбірек, бронетранспортер т.б. көруге болады. Жеңіс саябағындағы "Тағзым Аллеясы" алаңында Ұлы Отан соғысының атыраулық қаһармандарына арналған 14 бюст орнатылған. Парктің орта тұсында аспанға бағытталған найзаның жанында орналасқан Мәңгілік алау бар. Сондай-ақ, парк құрамында «Естелік қабырғасы» бар. Ол бірнеше ондаған ірі гранит плиталардан тұрады, олардың үстінде Екінші дүниежүзілік соғыстан оралмаған Атырау облысы тұрғындарының есімдері жазылған. Саябақта қаза тапқан интернационалист жауынгерлерді, сондай-ақ тәжік-ауған шекарасында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерді еске алуға арналған ескерткіш орнатылған.[15]

Ретро Парк саябағы — өткен ғасырдың елуінші жылдарындағы неоклассикалық үлгіде салынған. Оның негізгі аумағын парк аллеялары құрайды. Бұл саябақ Жайық өзенінің жағалауы мен «Тұрғындар қалашығының» аралығында орналасқан. Саябақта әртүрлі павильондар, амфитеатр, түрлі түсті жарықпен әрленген су бұрқақтары, ретро стиліндегі дәмхана т.б. бар. Орта тұсында жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер, жасанды тоғандар және басқа да сәулет туындылары орналасқан. Саябақта "Дос-Мұқасан" музыкалық ансамбліне орнатылған ескерткіш бар.[16]

Жастар саябағы — Жайық өзенінің Еуропа бөлігіндегі жағасында орналасқан. Саябақта жүгіру, велосипед, жаяу жүргіншілер жолы салынған. Мұнда көлеңкелі конструкциялы жазғы мобильді кафелер, балалар мен ересектерге арналған алаңдар, спорт жабдықтары, аттракциондар бар. Аумағы – 6,5 гектар.[17]

Жеңіс саябағы Ретро парк Жастар саябағы
Атырау. Жеңіс саябағы.jpg
Атырау. Ретропарк.jpg
Атырау. Жастар саябағы.jpg

Спорты[өңдеу]

Атыраудан Токиодағы Олимпиадаға елдің құрама командасында ескек есу бойынша спорт шебері А.Круглов қатысты. Боксшы Б.Теміров Олимпиадалық ойындарға, әлемдік, еуропалық сайыстарға қатысып, үш дүркін КСРО чемпионы болды. Атырау ескекшілері Д.Савин, А.Сафарян, С.Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. Арман Чилманов 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Сәния Махамбетова самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті.

«Атырау» футбол командасы республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.[18]

«Бейбарыс» хоккей клубы 4 дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019).[19]

«Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері -2000, 2009, 2010, 2015

«Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері. (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020.[20]

Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық «Мұнайшы» стадионы бар. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні орналасқан. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды. Атырау мұз айдыны сарайында хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар. [21]

Спорт нысандары
Мұз айдыны сарайы Атырау Теннис орталығы «Мұнайшы» стадионы Байдарка және каноэ спорты
Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg
Атырау Теннис орталығы.jpg
Munaishy stadium.jpg
Атыраудағы байдарка және каноэ спорты.jpg

Білім жүйесі[өңдеу]

Жоғары оқу орындары[өңдеу]

Атырау инженерлік-гуманитарлық институты

Колледждері[өңдеу]

  • Атырау аграрлы техникалық колледжі
  • Атырау балық өнеркәсібі колледжі
  • Атырау бизнес және құқық колледжі
  • Атырау медицина колледжі
  • Атырау инженерлік-гуманитарлық колледжі
  • Атырау индустриалды колледжі
  • Атырау сервис колледжі
  • Атырау энергетика және құрылыс колледжі
  • С.Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжі
  • Д.Нұрпейсова атындағы музыка колледжі (академиясы)
  • Каспий маңының қазіргі заманғы колледжі (ПСК)
  • Қазақстан-Канада мұнай колледжі (APEC )
  • Қ.Дүтбаева атындағы гуманитарлық колледж
  • Мұнай және газ технологиялық колледжі

БАҚ[өңдеу]

Газет-журналдары[өңдеу]

  1. «Атырау» газеті
  2. Прикаспийская коммуна
  3. Апталық «Ақ Жайық» газеті
  4. Апталық «Мегаполис Атырау» газеті
  5. Апталық «Тұран» газеті

Телеарналары[өңдеу]

Радио[өңдеу]

  • Қазақстан-Атырау (5 ТВК) — 77,95 FM
  • Қазақ радиосы — 101,0 FM
  • Облыстық радио — 102,0 FM
  • «Шалқар» — 102,8 FM
  • «Тандем» — 103,6 FM
  • «NS» — 104,4 FM
  • «Русское радио» — 105,2 FM
  • «Tengri FM» − 105,7 FM
  • «Ретро FM Қазақстан» — 106,8 FM
  • «Авто-радио» — 107,7 FM

Қаланың назар аударарлық орындары[өңдеу]

Атырау қаласының суреттері[өңдеу]

Белгілі тұлғалар[өңдеу]

Бауырлас қалалары[өңдеу]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны
  2. Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны
  3. Атырау қаласының ресми сайты
  4. http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm
  5. 2014 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі.
  6. KazDATA: все крупные компании Атырау и Казахстана
  7. http://ernur.kz/kazakstan/atyrauda-metanmen-zhuretin-avtobustar-zholgha-shykty
  8. https://transphoto.org/city/402/
  9. Source: https://atyrau.invest.gov.kz/kz/about/infrastructure/
  10. https://rus.azattyq.org/a/Atyrau_bridge_opening_salary/1784299.html
  11. https://www.youtube.com/watch?v=6cnh0nQg_ug
  12. https://www.youtube.com/watch?v=cT0rkEH4xWw
  13. https://massaget. kz/layfstayl/alemtanu /Qazaqstanym/955/
  14. Лев Гузиков. ПАРКИ В АТЫРАУ РАСТУТ КАК ГРИБЫ ПОСЛЕ ДОЖДЯ. Информационный ресурс Атырауской области 07.08.2019.
  15. https://tumba.kz/putevoditel/48-%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C/25303-park_pobedy_atyrau.html
  16. https://merei-m.kz/ru/2017/12/09/atyraudy-zha-a-retro-sayaba-y/
  17. https://www.inform.kz/kz/atyrau-kalasynda-zhastar-sayabagy-ashyldy_a3701949
  18. www.rfcatyrau.kz О клубе
  19. Хоккейный клуб «Бейбарыс» (Атырау) на сайте Казахстанской федерации хоккея с шайбой
  20. http: //www. bcbarsyatyrau.kz/
  21. https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Atyrau