Панама

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
República de Panamá
Republic of Panama
Panama байрағы Panama елтаңбасы
Ұраны"Pro Mundi Beneficio"  (Latin)
"For the Benefit of the World"
ӘнұраныHimno Istmeño
Panama орналасуы
Елордасы Panama City
8°58′N, 79°32′W
Ең ірі қаласы Panama City
Ресми тілдері Испанша
Халық атауы Panamanian
Үкімет түрі Constitutional Democracy
 —  President HE Ricardo Martinelli
Тәуелсіздік
 —  from Spain 28 November 1821 
 —  from Colombia 3 November 1903 
Аумағы
 —  Барлығы 75 517  км² (118th)
Айтылым қатесі: Танылмаған тыныс белгісі « » sq mi 
 —  Су (%) 2.9
Жұрты
 —  Jul 2010 сарап. 3,420,000 (133rd)
 —  May 2000 жұрт санағы 2,839,177 
ЖІӨ (АҚТ) 2007 сарап.
 —  Бүкіл $26.250 billion (105th)
 —  Жан басына шаққанда $8,000 (83rd)
Джини (2002) 56.4 (high
АДИ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.809 (high) (58th)
Ұлттық ақшасы Balboa, U.S. dollar
(PAB, USD)
Уақыт белдеу(лер)і (UTC-5)
 —  Жазғы уақыт  (UTC-5)
Интернет үйшігі .pa
Телефон белгілемесі +507

Панама Республикасы – Орталық Америкадағы Панама мойнағында орналасқан мемлекет. Жерінің аумағы 77,1 мың км². Халқы 3,4 млн. (2010). Халқы негізінен метистер (60%), байырғы тұрғындары – үндістер. Олардан басқа көрші елдерден қоныс аударғандар, қытайлар тұрады.

A
Панама жері
  • Астанасы – Панама қаласы.
  • Ресми тілі – испан тілі.
  • Халқының көпшілігі христиан-католиктер.
  • Мемлекет және үкімет басшысы президент.
  • Жоғарғы заң шығарушы органы – бір палаталы ассамблея.
  • Әкімшілік жағынан 9 провинция мен арнайы аумаққа бөлінеді.
  • Ақша бірлігі – бальбоа

Панама аумағы Орталық Американың ең жіңішке бөлігін алып жатыр. Жағалауы аласа, абразиялы және абразиялы-аккумулятті, солтүстік-батысы лагуналы. Тынық мұхит жағалауы тілімделген, шығанақты (Панама, Монтихо), аралды (Інжу, Койба, т.б.) келеді. Бүкіл аумағын бойлай тау жоталары созылып жатыр. Тау аралық ойыстар мен жағалық бөлігін ойпатты өңірлер алған. Жер сілкіністері жиі болып тұрады.

Климаты[өңдеу]

Климаты субэкваторлық, ыстық және ылғалды. Орташа айлық темп-расы 25 – 28ӘС. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 3500 мм.

  • Өзен торы жиі. Ірі өзені – Чагрес.
Панама жері

Тарихы[өңдеу]

Испания отарына айналғанға дейін Панама жерін 60-тан астам үндіс тайпалары мекендеген. Батысында чибча тілдер тобына жататын үндістер, шығысында кариб тайпалары, оңтүстік-шығысында чоко тайпалары өмір сүрді. Бұлардың бәрі алғашқы қауымдық құрылыс сатысында болды. Панама жерін 1501 ж. испан конкистадоры Родриго де Бастидас ашты. Осы кезден бастап Панама Испанияның отарына айналды. 1542 – 65 ж. Панама Гватемала генерал-капитандығының, содан соң 1718 жылға дейін Перу вице-корольдігінің құрамына кірді. 17 ғасырдан бастап испандар банан плантациялары мен кеніштерінде жұмыс істеу үшін Африкадан негр-құлдарды әкелді. 1821 ж. қарашада Панама тәуелсіздігін жариялап, Жаңа Гранада құрамында Ұлы Колумбия федерациялық респуб ликасының құрамына енді. 1830 ж. Ұлы Колумбия құлап, Панама департамент құқында Жаңа Гранада республикасы (1886 жылдан Колумбия) құрамында қалды. 1903 ж. 3 қарашада Панама Колумбиядан бөлініп шығып, өзін тәуелсіз республика деп жариялады. 2-дүниежүз. соғыс кезінде АҚШ әскери базасын Панамаға орналастырды. Жаппай халық көтерілістері мен бейбіт шерулерден кейін 1968 ж. мемлекеттік төңкеріс болып, әскери диктатура орнады. 1989 ж. желтоқсандағы АҚШ қарулы интервенциясы нәтижесінде әскери жүйе құлады. 1990 ж. ақпан айында АҚШ әскери күшінің Панамадан шығарылуы жаңа мемлекеттік құрылыстың қалыптасуымен аяқталды. 1994 ж. 8 мамырдағы сайлауда Рев.-демокр. партияның өкілдері жеңіске жетті.

Сауда[өңдеу]

Панама – агр. ел. Егістік жерлерінің көп бөлігін банан плантациялары алып жатыр. Банан, цитрустар, қант, кофе өсіріледі. Балық ш. дамыған. Ел экономикасында Панама каналының рөлі өте зор. Каналдан түсетін кіріс ұлттық өнімнің 30%-ын құрайды. Экспортқа банан, қант, кофе, темекі жапырағы, креветкалар шығарып, сырттан түрлі тұтыну бұйымдарын алады.

Дереккөздер[өңдеу]