Никарагуа

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Никарагуа Республикасы
República de Nicaragua
Flag of Nicaragua.svg Coat of arms of Nicaragua.svg
Байрақ Елтаңба
Ұран: «Libre Crezca Fecundo (исп. Бос және бай өсім)»
Әнұран: «Guatemala Feliz» (тыңдау )
LocationNicaragua.svg
Тарихы
Құрылды 1821 Қыркүйектің 15
Тәуелсіздік күні 1850 Шілденің 25 (( Испания дан ))
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілі испан тілі — Мемлекеттік тіл
Елорда Манагуа
Ірі қалалары Манагуа
Үкімет түрі Президент республикасы
Президент
Вице-президент
Даниэль Ортега
Росарио Мурельо Сабрана
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша Әлемдегі 110-ші орында-орын
129,494 км² км²
8,0%
Жұрты
• Сарап ([[жыл|]])
• Санақ
Тығыздығы

5,142,098[1] адам (69-ші)
119 адам
134.6 адам/км² (109)
Экономикасы
ЖІӨ
  • Қорытынды
  • Жан басына шаққанда

2005 $
3300 долл.[2] $
ЖІӨ (АҚТ)
  • Қорытынды (2013)

$62.78 миллиард $
АДИ   0,599[3] ([[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі|]])
Валютасы Кордоба NIO, код 558
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .nt
ISO коды NT
ХОК коды NCA
Телефон коды +505
Уақыт белдеулері UTC−6:00

Никарагуа РеспубликасыОрталық Америкада орналасқан мемлекет. Жер аумағы 131,8 мың км². Халқы 4,6 млн (1998). Халқының 70%-ы метистер, 16%-ы еуропалықтар, қалғандары басқа ұлт өкілдері. Ресми тілі – испан тілі. Астанасы – Манагуа қаласы. Әкімшілік жағынан 16 департаментке бөлінеді. Мемлекет басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – 1 палаталы Ұлттық ассамблея. Халқының көпшілігі христиандар. Ұлттық мейрамы 15 қыркүйек – Тәуелсіздік күні. Ақша бірлігі – алтын кордоба. Никарагуаның шығыс жағалауы – аллювийлі ойпат. Солтүстік және орталық бөлігін таулы қырат (ең биік жері – 2438 м), батысы мен оңтүстігін тектоникалық ойыс алып жатыр. Батыс Никарагуада Эль-Вьехо (1780), Момтомбо (1258), Ометепе (1556 м) сөнбеген жанартаулар бар. Тектон. ойыста жер сілкінулер болып тұрады. Климаты ылғалды тропиктік-пассаттық (солт.-шығыс жағы) және маусымдық ылғалды субэкваторлық (оңт.-батысы). Жыл бойғы орташа температура 25 – 28°С, таулы аймақта 16 – 22°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 1000 – 6500 мм. Жерінің 40%-ын ылғалды тропикті орман мен саванна алып жатыр.

Тарихы[өңдеу]

Ежелгі заманда Никарагуа жерін чибча тілі тобындағы бірнеше тілдерде (никарао, микито, чаротеги) сөйлейтін үндіс тайпалары мекендеген. Еуропалықтардан алғаш Христофор Колумб келді. 1523 ж. испандық отаршылдар Никарагуа аумағын Санто-Доминго аудиенциясына қосты, кейін 1539 ж. Панамаға, 1573 ж. Гватемала генерал-губернаторлығына біріктірді. 1821 ж. Никарагуа өзінің тәуелсіздігін жариялады. 1823 – 38 ж. Орталық Америка құрама провинцияларының біріккен федерациясының құрамында болды. 1838 жылдан дербес мемлекет. 19 ғасырдың 2-жартысында Никарагуа үшін Англия мен АҚШ арасындағы бақталастық күшейіп, 1841 ж. Англия Никарагуаның Кариб жағалауына протектаратын орнатты. 1912 – 33 ж. Никарагуаны АҚШ әскерлері басып алды. 50-жылдары әскерилерге қарсы партизан қозғалысы күшейді. Олар 1961 ж. бірыңғай саяси ұйым – Ұлттық азат етудің сандинистік майданын құрды. 1977 ж. қозғалыстың жаңа кезеңі басталды. 1979 ж. әскерилер биліктен кетуге мәжбүр болды. 1984 ж. тұңғыш рет Никарагуада жалпыға бірдей ерікті сайлау өтті. 1986 ж. жаңа конституция қабылданды. 1990 ж. сайлауда Оппозициялық ұлттық одақ жеңіске жетіп, жаңа үкімет құрылды.

Экономикасы[өңдеу]

Никарагуа – аграрлы ел. Экономикасы қант құрағын, кофе, мақта өсіруге негізделген. Күріш, фасоль, жүгері, банан, темекі және какао да өсіріледі. Өнеркәсібі ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге бағытталған (мақта тазартатын кәсіпорындар, қант, былғары завоты). Экспортқа кофе, мақта, қант, банан, теңіз өнімдерін шығарып, сырттан тұтыну бұйымдары, құрал-жабдықтар, азық-түлік алады. Ұлттық жалпы өнімінің жан басына шаққандағы мөлш. 2370 АҚШ долларына тең. Негізгі сауда серіктестері – АҚШ, Германия, Орталық Америка елдері, Испания, Мексика. Қазақстан мен Никарагуа арасындағы дипломатикалық байланыс алғаш 1994 ж. 6 шілдеде орнады.[4]

Сілтемелер[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 мамыр 2013. Тексерілді, 9 мамыр 2013.
  2. "ВВП на душу населения за 2012 год". Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 сәуір 2013.
  3. Human Development Report 2013. United Nations Development Programme (14 наурыз 2013).(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 наурыз 2013.
  4. Қазақ Энциклопедиясы , 7 том 2 бөлім