Папуа — Жаңа Гвинея

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Папуа Жаңа Гвинея бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search
Координаттар: 6°29′00″ о. е. 147°22′00″ ш. б. / 6.48333° о. е. 147.36667° ш. б. / -6.48333; 147.36667 (G) (O) (Я)
Папуа — Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекеті
ағылш. Independent State of Papua New Guinea
тпи. Independen Stet bilong Papua Niugini
Үлгі:Lang-ho
Flag of Papua New Guinea.svg National Emblem of Papua New Guinea.svg
Байрақ Елтаңба
Әнұран: «O Arise All You Sons»
Papua New Guinea (orthographic projection).svg
Тарихы
Тәуелсіздік күні 16 қыркүйек 1975 жыл (Аустралиядан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдері ағылшын тілі, ток-писин және хири-моту
Елорда Порт-Морсби
Ірі қалалары Порт-Морсби, Лаэ
Үкімет түрі Конституциялық монархия
Патшайым
Генерал-губернаторы
Премьер-министрі
II Елизавета
Боб Дадае
Джеймс Марапе
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 54-ші орын
462 840 км²
2
Жұрты
• Сарап (2016)
• Санақ (2000)
Тығыздығы

8 084 999 [1] адам (101-ші)
5 190 783 адам
15 адам/км² (201-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды
 • Жан басына шаққанда

32,382 млрд.[2] $ (124-ші)
3,764[2] $
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

21,543 млрд.[2] $ (110-шы)
2,504[2] $
АДИ (2017) 0,544[3] (төмен) (153-ші)
Валютасы Кина (PGK)
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .pg
ISO коды PG
ХОК коды PNG
Телефон коды +675
Уақыт белдеулері +10

Папуа — Жаңа Гвинея (толық атауы — Папуа — Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекеті ағылш. Papua New Guinea [ˈpæpuːə njuː ˈɡɪni] (ˈpɑːpuːə, ˈpæpjuːə), тпи. Papua Niugini, Үлгі:Lang-ho) — Тынық мұхиттың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ел аумағы құрамына Жаңа Гвинея аралының шығыс бөлігі, Бугенвиль және Бука аралдары (Соломон аралдары), Луизиада және Бисмарк архипелагтарының аралдары кіреді.

  • Жер аумағы 462840 км².
  • Халқы 5 млн. (2001).
  • Астанасы – Порт-Морсби қаласы
  • Ресми тілі – ағылшын тілі, пиджин, моту тілдері де қолданылады.
  • Тұрғындарының 50%-ы протестанттар, 22%-ы католиктер, қалғандары жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады.
  • Мемлекет басшысы – Ұлыбритания монархы тағайындайтын жергілікті генерал-губернатор.
  • Үкімет басшысы – премьер-министр.
  • Жоғарғы заң шығарушы органы – Ұлттық парламент.
  • Әкімшілік жағынан 19 провинцияға және 1 астаналық округке бөлінеді.
  • Ұлттық мейрамы – Ұлт күн – 16 қыркүйек (1975).
  • 1975 жылдан БҰҰ-ға мүше.
  • Ақша бірлігі – кина.
Оуэн — Стэнли

Ел аумағы негізінен таулы, қыратты. Жағалау бойындағы ойпаттар мен жайпақ тау бөктерлері тау сілемдерін құрайды. Кейбір тау жоталарының биіктігі 3000 – 4000 м. Елдің ең биік нүктесі – Вильгельм тауы (4509 м).

Климаты[өңдеу]

  • Климаты субэкваторлық және ылғалды.
  • Жылдық орташа температура 25 – 28ӘС.
  • Жауын-шашынның орташа мөлшемі жазық жерлерде 1000 – 4000 мм, таулы жерлерде одан да көп. Тайфун дауылы жиі болып тұрады.

Гидрографиясы[өңдеу]

Өсімдік және Жануарлар дүниесі[өңдеу]

Tабиғи қорлары[өңдеу]

Негізгі табиғи қорлары:

Тарихы[өңдеу]

Австронезийліктердің (меланезийліктердің) алғашқы қоныстары б.з.б. 3-мыңжылдықта пайда болған. Жаңа Гвинея аралын 16 ғасырдың 1-жартысында португалдар ашты. Жергілікті тұрғындардың африкалықтармен ұқсастығына байланысты арал осылай аталды.

  • 1828 ж. Голландия аралдың батыс бөлігін өз меншігі деп жариялады.
  • 1862 ж. аралдың бұл бөлігі Индонезия қарамағына өтті.
  • 1884 ж. Жаңа Гвинея аралының оңтүстік-шығыс бөлігі Ұлыбританияның протекторатына айналды, ал солтүстік-шығыс бөлігін Германия басып алды.
  • 1906 ж. Аустралия неміс протекторатының жерін басып алды.
  • Аралдың Жаңа Гвинея деп аталатын бұл бөлігі 1920 ж. Ұлттар лигасының мандатты аумағы ретінде Аустралия Одағына берілді.
  • 1946 ж. мемлекет БҰҰ қамқорлығындағы аумаққа айналды.
  • 1973 ж. желтоқсанда Папуа — Жаңа Гвинея ел ішінде өзін-өзі басқару құқығын алды.
  • 1975 ж. тәуелсіздік жариялап, Ұлыбритания Достастығына мүше болып кірді.
Wagifa аралдағы Итімен отырған қыз

Экономикасы[өңдеу]

Экономикасының негізгі саласы – ауыл шаруашылығы мен тау-кен өнеркәсібі.

Экспортқа кофе, какао бұршағы, пальма майы, шай, какос жаңғағы, каучук, алтын, мыс кентасы, шикі мұнай, ағаш шығарады. Сырттан машина және көлік жабдықтары, азық-түлік сусын, темекі, өнеркәсіп тауарлары, химия өнеркәсібі өнімі, минералдық отын әкелінеді.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Papua New Guinea Population (2016). Тексерілді, 19 қазан 2017.
  2. a b c d World Economic Outlook Database, October 2018. International Monetary Fund.
  3. 2018 Human Development Report. United Nations Development Programme (2018). Тексерілді, 14 қыркүйек 2018.

Сыртқы сілтеме[өңдеу]