Никель

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
28 КобальтНикельМыс
Ni

Pd
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
28Ni
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 028 Nickel.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
күміс-ақ металл
Nickel chunk.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Никель, 28

Топ типі

Ауыр металдар

Топ, период, блок

10, 4, d

Атомдық масса
(молярлық масса)

58.6934(4) м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Ar] 3d8 4s2

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 16, 2 немесе 2, 8, 17, 1

Атом радиусы

124 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

124±4 пм

Ван-дер-Ваальс радиусы

163 пм

Ион радиусы

(+2e) 69 пм

Электртерістілігі

1,91 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

-0,25 В

Тотығу дәрежелері

−2, −1, 0, +1, +2, +3, +4

Иондалу энергиясы

1-ші: 737.1 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1753.0 кДж/моль (эВ)
3-ші: 3395 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

8,902 г/см³

Балқу температурасы

1726 K (1453 °C, 2647 °F)

Қайнау температурасы

3005 K (2732 °C, 4949 °F)

Балқу жылуы

17,61 кДж/моль

Булану жылуы

378,6 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

26,1 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

6,6 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 1783 1950 2154 2410 2741 3184
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

текше бетке бағытталған

Тор параметрлері

3,524 Å

Дебай температурасы

375 K

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 90,9 Вт/(м·К)

Юнг модульі

200 ГПа

Жылжу модульі

76 ГПа

Пуассон коэффициенті

0.31

Моос қаттылығы

4.0

Виккерс қаттылығы

638 МПа

Бринеллий қаттылығы

667–1600 МПа

CAS нөмірі

7440-02-0

Никель

Никель (лат. Nіccolum; ) — элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы хим. элемент, атомдық нейтроны 28, атомдық массасы 58,70. Күмістей ақ, иілгіш, созылғыш металл. Тығыздығы 8,90 г/см3, балқу t 1400ӘC, қайнау t 2900ӘC, кристалдық торы куб тәрізді, қырлары орталықтандырылған. Табиғатта 5 тұрақты изотопы бар. Никель атауы 17 ғасырда кеншілерді мыс кентастарына ұқсастығымен шатастырған купферникель (NіAs) минералымен байланысты.

Алғаш 1751 ж. швед химигі А.Кронстедт (1722 – 1765), ал таза металл күйінде 1804 ж. неміс химигі И.Рихтер (1824 – 1898) алған. Негізгі минералдары пентландит, никелин, тағы басқа Тотығу дәрежелері +2, сирек жағдайларда +3, +4. 500ӘС- тан жоғары температурада тотығып, ұсақ дисперсті күйінде ауада өздігінен тұтанады (маңызды оксиді NіO-бунзенит минералы), қатты қыздырғанда галогендермен (NіHl2), күкіртпен (Nі3S2), фосформен (Nі3P2), тағы басқа әрекеттеседі. Никель азотпен (1455ӘС-қа дейін), сілтімен мүлде әрекеттеспейді.

Сұйытылған тұз және күкірт қышқылдарында баяу еріп, сутек бөледі және ІІ валентті тұздарын түзеді. Олар суда жақсы ериді, гидролизі қышқылдық орта көрсетеді. Азот қышқылымен жылдам әрекеттесіп, концентрліде баяулайды. Өте ұсақталған Никельге CO-мен әсер етсе, карбонил Nі(CO4) түзіледі. Никельді электрпештерде NіO тотықсыздандыру, Nі(CO4)-ті термиялық жолмен ыдырату, NіCl2 немесе NіSO4 ерітінділерін электролиздеу және қысым қатысында аммиакты ерітінділерін H2-мен тотықсыздандыру арқылы алады.

Көп мөлшері Fe, Cu, Cr, т.б. металдармен магниттілігі, коррозия мен ыстыққа төзімділігі жөнінен ерекшеленетін құймалар алуға (мыс., хромникель құймасы атом реакторында қолданылады), арнайы химиялық қондырғылар жасауда, көптеген химиялық процестерде катализатор, қорғағыш материал ретінде қолданылады.[1]

Никельдің қолданылуы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Никель қоспалар алуда, газ турбиналары мен реактивті қозғалтқыштар өндірісінде, СД плейерлер, қалта диктофондар, бейнекамералар, телефондар мен ноутбук сияқты тұрмыстық техниканың бірнеше түрлерінде қолданылатын батареяларда пайдаланылады. Кобальт гальван жабындарда қолданылады. Оны ауыр машина жасау мен ірі химиялық реакциялар жүретін үлкен контейнерлер өндірісінде пайдаланады. Сондай-ақ оны тиынның кейбір түрлерін жасауда да қолданады.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақ Энциклопедиясы , 7 том 2 бөлім