Цезий

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
55 КсенонЦезийБарий
Rb

Cs

Fr
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
55Cs
Cubic-body-centered.svg
Electron shell 055 Caesium.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
Өте жұмсақ, тұтқыр күміс сары металл
Cesium.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Цезий, 55

Топ типі

Сілтілік металдар

Топ, период, блок

1, 6, s

Атомдық масса
(молярлық масса)

132,9054519 м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Xe] 6s1

Атом радиусы

267 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

235 пм

Ион радиусы

(+1e) 167 пм

Электртерістілігі

0,79 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

-2,923

Тотығу дәрежелері

0; +1

Иондалу энергиясы
(бірінші электрон)

375,5 (3,89) кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Металл

Тығыздық (қ.ж.)

1,873 г/см³

Балқу температурасы

28.7 °C
28.5 °C
28.44°C

Қайнау температурасы

667.6 °C
669.2 °C

Балқу жылуы

2,09 кДж/моль

Булану жылуы

68,3 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

32,21 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

70,0 см³/моль

Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

кубтық көлемдік центрленген

Тор параметрлері

6,140 Å

Дебай температурасы

39,2 K

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 35,9 Вт/(м·К)

CAS нөмірі

7440-46-2

Цезий Cs

Цезий (лат. Caesіum; Cs) — элементтердің периодтық жүйесінің Қ тобындағы хим. элемент, ат. н. 55, ат. м. 132,91; сілтілік металдарға жатады. . Цезийді 1860 ж. неміс ғалымдары Г.Кирхгоф және Р.Бунзен спектроскоп. жолмен ашқан. Ол сирек элементтер қатарына жатады.

Табиғаттағы табылу[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Цезийдің екі минералы (авогадрит, поллуцит) белгілі. Цезий кенін (поллуцит) өндіру бойынша Канада — Танко кен орнында (Оңтүстік-Шығыс Манитоба, Берник-Лейк көлінің солтүстік-батыс жағалауы) цезийдің әлемдік қорының 70% - ға жуығы шоғырланған. Поллуцит Намибия мен Зимбабведе де өндіріледі. Ресейде поллуцит кен орындары Кольск түбегінде, Шығыс Саян мен Забайкальда бар. Поллуцит кен орындары Қазақстанда, Монғолияда және Италияда (Эльба о.) бар, бірақ олардың аз қоры бар және маңызды экономикалық мәні жоқ.

Физикалық қасиеттер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Цезий Cs Поллуцит минералы

Тұрақты бір изотопы 137Cs(T1/2=33 жыл) бар.Цезий — күміс түсті ақ, өте жұмсақ металл, тығызд. 1,90 г/см3 (20°С-та) , балқу t 28.5 °C, қайнау t 705°С, барлық қосылыстарындағы тотығу дәрежесі +1, хим. қасиеттері жағынан калийге ұқсас, бірақ одан хим. активтігі жоғары.

Химиялық қасиеттер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Сs11O3

Ауада өздігінен тұтанып, асқын тотық (Cs2O3) түзеді. Цезийді вакуумде, минералын май немесе керосинде сақтайды. Ол сумен реакцияласып Цезий гидрототығын түзеді және сутек бөледі. Галогендермен тікелей қосылысып, галогенсутек қышқылдарының тұздарын түзеді. Ц.Цезий қосылыстары лепидолит пен поллуциттен алынады. Металл Цезийді 700 — 800°С температурада металл кальциймен Цезий галогенидтерін тотықсыздандыру арқылы алады. Ол фотоэлементтер дайындауда, кейбір қосылыстары медицинада, т.б. қолданылады. Цезий көптеген өсімдіктер және жануарлардың тілінде кездеседі.

Ciлтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том