Актиний

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
89 РадийАктинийТорий
La

Ac

Ubu
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
89Ac
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 089 Actinium.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
күміс-ақ, көгілдір жарықпен жарқырайды; кейде алтын реңкпен
Actinium sample (31481701837).png
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Актиний, 89

Топ типі

Актиноидтар

Топ, период, блок

ІІІ, 7, f

Атомдық масса
(молярлық масса)

[227] 227,0278 м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Rn] 6d17s2

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 32, 18, 9, 2

Атом радиусы

188 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

215 пм

Ион радиусы

(+3e) 118 пм

Электртерістілігі

1,1 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

Ac←Ac3+ -2,13В Ac←Ac2+ -0,7В

Тотығу дәрежелері

+3 (қатты негіз оксиді)

Иондалу энергиясы

1-ші: 499 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1170 кДж/моль (эВ)
3-ші: 1900 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

10,07 г/см³

Балқу температурасы

1320 K

Қайнау температурасы

3470 K

Балқу жылуы

(10,5) кДж/моль

Булану жылуы

(292,9) кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

27,2 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

22,54 см³/моль

Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

Текше бетке бағытталған

Тор параметрлері

5,67 Å

Басқа да қасиеттері
CAS нөмірі

7440-34-8

Актиний Ac

Актиний (лат. Actinium; Ac) — Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 7-ші периодының ІІІ тобына жататын радиоактивті элемент. Реттік саны — 89. Ең ұзақ уақыт өмір сүретін изотопы 227Ac, жартылай ыдырау уақыты — 22 жыл.[1]

Актинийді 1899 жылы А. Дебьерн уран рудаларын өңдеу қалдықтарында тапқан. Радийді нейтрондармен атқылау арқылы актинийді алады.

Физикалық қасиеттері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Актиний — ақшыл-күміс түсті металл, химиялық қосындыларда валенттілігі 3+, химиялық қасиеттері бойынша лантанға жақын. Актиний — қауіпті радиоактивті улы зат. Актиний (Actіnіum) Ас – элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы радиоактивті элемент; реттік нөмірі 89, атомдық массасы 227. 1899 жылы француз химигі А.Дебьерн ашқан. Актинийдің жер қыртысындағы мөлшері 61010.

Актиний күмістей ақ түсті металл, балқу температурасы 1050-50С, өте әрекеттескіш; ауада тез тотығады, тұз және азот қышқылдарында ериді. Актиний химиялық қосылыстарда 3 валентті болып келеді. Қосылыстарының (гидрототықтар, фторид, оксалат, фосфат, карбонат, фторсиликат) көпшілігі ерімейді. Актиний галогенидтері ауада ұшқыр келеді, негіздік қасиеті лантаннан да күшті. Актиний тотығы оның гидрототығын немесе оксалатын 1100С-да қыздырып-күйдіру арқылы алынады. Оның галогенидтері фторлы сутекке, төрт хлорлы көміртекке, бромды алюмийниге актиний тотығының, құрғақ гидрототығының немесе оксалатының әсері нәтижесінде түзіледі. Актиний тұздары ақ түсті, ертінділері түссіз келеді.

Химиялық қасиеттері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
  • Учеб. пособие для вузов. 3-е изд., испр. /Р. А. Лидин, В. А. Молочко, Л. Л. Андреева; под ред. Р. А. Лидина. – М.: Химия, 2000. 480 с.: ил.