Рутений

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
44 ТехнецийРутенийРодий
Fe

Ru

Os
СутегіГелийЛитийБериллийБорКөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитанВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысЦинкГаллийГерманийМышьякСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСурьмаТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕвропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТанталВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийУнунтрийФлеровийУнунпентийЛиверморийУнунсептийУнуноктийПериодическая система элементов
44Ru
Hexagonal.svg
Electron shell 044 Ruthenium.svg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Рутений / Ruthenium (Ru), 44

Топ, период, блок

VІІІ, 5,

Атомдық масса
(молярлық масса)

101,07 м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Kr] 4d7 5s1

Атом радиусы

134 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

125 пм

Электртерістілігі

2,2 (Полинг шкаласы)

Иондалу энергиясы
(бірінші электрон)

710,3 (7,36) кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Тығыздық (қ.ж.)

12,41 г/см³

Балқу температурасы

2334 °C

Қайнау температурасы

4077 °C

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 117,0 Вт/(м·К)

CAS нөмірі

7440-18-8

Рутений

Рутений, Ruthenium (Ru) - Менделеевтің Периодтық кестесінің VІІІ тобындағы химиялық элемент; рет нөмірі - 44, атомдық массасы - 101,07.

Табиғи Рутенийдің масса сандары - 96, 98-402 және104 болып келетін 7 тұрақты изотопы бар, ең көп тарағаны 102Ru (31.61 %). Рутенийді алғаш рет 1844 ж. Қазан университетінің профессоры, орыс химик Карл Клаус ашып, оны Ресейдің құрметіне атаған (Rutheniа - Ресейдің орта ғасырдағы латынша аты). Жер қыртысындағы салмақ мөлшері - 5*10-7%. Ол платина тобына жататын металдармен бірге кездеседі.

Физикалық қасиеттері[өңдеу]

Рутений - күміс түсті металл

Рутений - платинаға ұқсас, күміс түсті ақ, қатты металл.

Тығыздығы - 12,2 г/сm² (20°С), балқу температурасы - 2334 °C, қайнау температурасы - 4077 °C.

Химиялық қасиеттері[өңдеу]

Рутений - химиялық инертті металл. Кесек түрінде Патша сұйығында да ерімейді. Ұнтағы қыздырғанда күкүрт қышқылында (NаBrО3 қатысқанда) және гипохлорит ерітіндісінде ериді.

Рутений - айнымалы валентті.

Қыздырғанда оттекпен (450°С) әрекеттесіп қос тотық RuО2 және төрт тотық RuО4, галогендермен галогенидтер түзеді.

Рутений 1000°С күкіртпен әрекеттесіп дисульфит RuS2 түзеді, ол табиғатта лаурит минералы түрінде кездеседі.

Алынуы[өңдеу]

Рутений платина тобына жататын металдарды өндіргенде шығатын жартылай өнімдерден алынады. 2009 жылы әлемде 17,9 тонна рутений алынған. Жалпы бүкіл әлемдік рутений қоры - 5000 тонна. Бағасы — ~100$ унция үшін.

Пайдалануы[өңдеу]

  • Рутенийдің басқа платина тобына жататын металдармен, никель, кобальт, молибден және сольфраммен түзетін қорытпалары электродтар, электр шамының қылы және лабораториялық ыдыс жасауға қолданылады.
  • Рутений кейбір органикалық реакциялардың катализатор ретінде қолданылады.

Тағы қараңыз[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  • “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998