Палладий

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
46 РодийПалладийКүміс
Ni

Pd

Pt
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
46Pd
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 046 Palladium.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
Күміс-ақ жұмсақ тұтқыр иілгіш металл
Palladium (46 Pd).jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Палладий, 46

Топ типі

Ауыр металдар

Топ, период, блок

10, 5, d

Атомдық масса
(молярлық масса)

106.42(1) м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Kr] 4d10

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 18

Атом радиусы

137 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

139±6 пм

Ван-дер-Ваальс радиусы

163 пм

Ион радиусы

(+4e) 65 (+2e) 80 пм

Электртерістілігі

2,20 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

+0,987

Тотығу дәрежелері

0, +1, +2, +3, +4

Иондалу энергиясы

1-ші: 804.4 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1870 кДж/моль (эВ)
3-ші: 3177 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

12,02 г/см³

Балқу температурасы

1554 °C

Қайнау температурасы

2940 K

Балқу жылуы

17,24 кДж/моль

Булану жылуы

372,4 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

25,8 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

8,9 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 1721 1897 2117 2395 2753 3234
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

текше бетке бағытталған

Тор параметрлері

3,890 Å

Дебай температурасы

274 K

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 71,8 Вт/(м·К)

Юнг модульі

121 ГПа

Жылжу модульі

44 ГПа

Пуассон коэффициенті

0.39

Моос қаттылығы

4.75

Виккерс қаттылығы

400–600 МПа

Бринеллий қаттылығы

320–610 МПа

CAS нөмірі

7440-05-3

Палладий Pd

Палладий (лат. Palladіum; Pd) — элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобына орналасқан хим. элемент, ат. н. 46, ат. м. 106,42. Тығызд. 12020 кг/м3, балқу t 1552ӘС. Платиналық металға жатады. Оны алғаш 1803 ж. ағылшын ғалымы У.Х. Волластон ашқан (1766 – 1828). Элемент Паллада астероидының құрметіне аталған. Жер қыртысындағы салмақ мөлш. 110.6%. Табиғатта тұрақты 6 изотопы бар. Палладий саф және химикалық қосылыстар түрінде кездеседі.

Маңызды минералдары: станнопалладенит (Pd3Sn2), плюмбопалладенит (Pd3Pb2), бреггит (Pt, Pd, Nі)S, т.б. Батыс Қазақстанда кездеседі. Кесек Палладий ақшыл күміс түсті, таза күйінде жұмсақ, иілгіш, оңай өңделеді, қиын балқитын ауыр металл; тығызд. 12,02 г/см3, балқу t 1552С, қайнау t 2940С, ерекше қасиеті – 1 көлем Палладий 900 көлем сутекті сіңіреді. Өз тобындағы басқа металдарға қарағанда белсенділігі жоғары. Тотығу дәрежелері +2, кейде +4. 600 – 800С-та ауамен күңгірт оксид пленкасын (PdO) түзеді. Ыстық, концентрлі H2SO4 пен HNO3-те және патша арағында ериді. Палладий платинамен бірге өндіріледі де, көбіне никель өндірісінде қосымша өнім ретінде алынады. Палладий электртехникада, тіс салуда, алтын, күміс, платинамен қорытпалары дәл аспаптар жасауда, газ сіңіруде және катализатор ретінде қолданылады.

Табиғатта кездесуі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Жер қыртысындағы ең сирек элементтердің бірі; оның кларк саны 1 · 10−6%. Ол табиғи түрде (аллопалладий), металаралық минералдар (палладий платина, станнопалладинит Pd3Sn2 және т.б.) және басқа қосылыстар (палладит PdO, браггит (Pd, Pt, Ni) S және т.б.) түрінде кездеседі. Палладийдің 30-ға жуық минералы белгілі. Ол басқа платина металдарымен бірге жүреді, оның әртүрлі шөгінділердегі платиноидтар қоспасындағы мөлшері 25-60% аралығында болады. Гольшмидт бойынша элементтердің геохимиялық классификациясы бойынша, барлық платиноидтар сияқты ол сидерофильдерге жатады, яғни темірге жақындығы бар және Жердің өзегінде шоғырланған. Қазіргі уақытта Ресейдегі ең ірі (игерілмеген) палладий кен орны Мурманск облысында (Федорово-Панский интрузивті массив) орналасқан.