Барий

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
56 ЦезийБарийЛантан
Sr

Ba

Ra
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
56Ba
Cubic-body-centered.svg
Electron shell 056 Barium.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
Жұмсақ, тұтқыр күміс-ақ металл
Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Барий, 56

Топ типі

Сілтілік жер металдар

Топ, период, блок

2, 6, s

Атомдық масса
(молярлық масса)

137,327 м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

(Xe) 6s2

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 18, 8, 2

Атом радиусы

222 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

198 пм

Ван-дер-Ваальс радиусы

268 пм

Ион радиусы

(+2e) 134 пм

Электртерістілігі

0,89 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

-2,906

Тотығу дәрежелері

+2

Иондалу энергиясы

1-ші: 502,5 (5,21) кДж/моль (эВ)
2-ші: 965.2 кДж/моль (эВ)
3-ші: 3600 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Металл

Тығыздық (қ.ж.)

3,5 г/см³

Балқу температурасы

1 002 K

Қайнау температурасы

1 910 K

Балқу жылуы

7,66 кДж/моль

Булану жылуы

142,0 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

28,1 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

39,0 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 911 1038 1185 1388 1686 2170
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

кубтық көлемдік центрленген

Тор параметрлері

5,020 Å

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) (18.4) Вт/(м·К)

Юнг модульі

13 ГПа

Жылжу модульі

4.9 ГПа

Моос қаттылығы

1.25

CAS нөмірі

7440-39-3

Барий Ba

Барий (лат. Barium, гр. barys «ауыр»; Ba) — химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 6-шы периодының ІІ тобына жататын элемент, реттік нөмірі 56, атомдық массасы 137,34. Жерсілтілі элементтерге жатады. Табиғатта барит (Ba2SO4) және витерит (BaCO3) деген минералдары кездеседі. Барийді 1774 жылы Карл Шееле ашқан.

Барий — жұмсақ, күміс түсті металл. Химиялық активтілігі жоғары, ауада тез тотығады, сумен реакцияға түсіп, барий гидрототығын түзеді. Басқа да көптеген элементтермен қосыла алады. Қосылыстарда валенттілігі 2+. Оның қорытпалары газ жұтқыштар ретінде, электронды шамдарда, ал оның оксиді катодтарға қаптау жасау үшін қолданылады.

Осы элементтің ең маңызды қосылыстары:

  • Барий асқын тотығы (BaO2) катализатор ретінде және H2O2 алуға және ағартқыш ретінде қолданылады;
  • Барий гидрототығы Ba(OH2) көмір қышқыл газын жұтып алуға қолданылады;
  • Барий карбонаты BaCO3 барийдың басқа қосылыстарын алуға, шыны өнеркәсібінде қолданылады;
  • Барий хлориды BaCl2•2H2O улы химикат ретінде қолданылады;
  • Барий сульфаты BaSO4 рентген сәулелерін жақсы жұтатын қасиетке ие болғандықтан, ақ пигмент ретінде медицинада қолданылады.

Барий Белсенді, ол сілтілі жер металдар тобына кіреді және минералдарда өте берік байланысты. Негізгі минералдар: барит (BaSO4) және витерит (BaCO3). Барийдің сирек минералдары: цельзиан немесе барийлі дала шпаты (барий алюмосиликаты), гиалофан (барий мен калийдің аралас алюмосиликаты), нитробарит (барий нитраты).

Тұздары оттың жалынын жасыл түске бояйды.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Барийді BaO оксиді түрінде 1774 жылы Карл Шееле мен Йохан Хан ашқан. 1808 жылы ағылшын химигі Хамфри Дэви ылғалды барий гидроксидін сынап катодымен электролиздеу арқылы барий амальгамасын алды; қыздырған кезде сынапты буланғаннан кейін ол металл барийін бөлді.

Табиғатта кездеуі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Жер қыртысындағы барий мөлшері 0,05% салмақпен; теңіз суында барийдің орташа мөлшері 0,02 мг/л құрайды. Барий белсенді, ол сілтілі жер металдарының кіші тобына жатады және минералдармен өте күшті байланысқан. Негізгі пайдалы қазбалар барит (BaSO4) және паитерит (BaCO3).

Сирек кездесетін барий минералдары: цельсиан немесе барий дала шпаты (барий алюмосиликаты), гиалофан (барий және калий алюмосиликаты аралас), нитробарит (барий нитраты) т.б.