Америка Құрама Штаттары

Уикипедияден

United States of America

Ұраны: E Pluribus Unum («Out Of Many, One» — Көптен — бір) (дәстүрлі)
In God We Trust Құдайға аманат (1956 ж. бастап)

Әнұраны: The Star-Spangled Banner (Жұлдыздармен жарқыраған туымыз)

Елордасы

Вашингтон
38°53′N, 77°02′W

Ең ірі қаласы

Нью-Йорк

Ресми тілдері Федерал деңгейінде ешбірі жоқ
(ағылшынша de facto)

Үкімет түрі

Федерациялық конституциялық ресублика

— Президент Barack Obama (D)

— Вице-президенті Joseph Biden (D)

— Палата спикері (төрағасы) Nancy Pelosi (D)

Independence from Great Britain

— Declared July 4 1776

— Recognized September 3 1783

— Су (%) 4.87

Жұрты

— 2009 сарап. Үлгі:Uspop commas^[1] (3rd)

— 2000 жұрт санағы 281,421,906

ЖІӨ (АҚТ) 2006 сарап.

— Бүкіл $13.049 trillion (1st)

— Тұлға басына $43,555 (3rd)

ЖІӨ (nominal) 2006 сарап.

— Бүкіл $13.22 trillion (1st)

— Тұлға басына $44,333 (8th)

АДИ (2004) 0.948 (high) (8th)

Ұлттық пұлы United States dollar ($) (USD)

Уақыт белдеу(лер)і (UTC−5 to −10)

— Summer (ЖУ) (UTC−4 to −10)

¹ Sometimes listed as 4th in area; the rank is disputed with China.

АҚШ, Америка Құрама Штаттары (ағылшынша: The United States of America, USA) — Батыс жарты шарындағы ірі ел. Оның барлық жері түгелдей дерлік Солтүстік Америкада. Шығысында Атлант мұхитымен, батысында Тынық мұхитпен шайылады. Солтүстікте Канадамен, оңтүстікте Мексикамен шектеседі.

АҚШ климаты біркелкі қоныржай және субтропикті болып келеді. Ал солтүстіктегі Аляска штатында қыстыгүні арктика суығы байқалып тұрады.

АҚШ – көптеген атақты тұлғалардың отаны. Соның ішінде аса көрнекті саяси қайраткерлер Бенджамин Франклин, Авраам Линкольн, Роберт Фултон, Томас Эдисон, Марк Твен және т.б. бар

[өңдеу] Тарихы

Вашингтон - елордасы

16 ғ. Колумб Американы ашқаннан кейін еуропалықтар Солтүстік Америкаға көшіп келе бастады. Олар осы құрлықтың негізгі халқы – үндістерді аяусыз қырғынға ұшыратты. Тірі қалған үндістер түк шықпайтын тақыр жерлерге – резервацияларға ығыстырылды.

17 ғ. негізінен Ұлыбританиядан көшіп келгендер Атлантика жағалауында өздеріне тұрақ салды – отар деп аталды. 18 ғ. аяғында 13 отар ағылшын үстемдігінен құтылып, тәуелсіз мемлекет – Америка Құрама Штаттарын құрды. Америка жалауының сол жақ жоғары бұрышындығы көк төрт бұрышқа салынған 50 ақ жұлдызша АҚШ-тың қазіргі күндегі штаттарының санына сай келеді.

1776 - АҚШ тәуелсіз декларациясы жариялды

1812-1815 – АҚШ-Ұлыбритания соғысы

1819 – АҚШ Флорида штатын 5 млн. долларға сатып алады.

1846-1849 – АҚШ-Мексика соғысы

1861-1865 – АҚШ-ның азамат соғысы

1867 – Ресейден Аляска штатын сатып алады

1917 – АҚШ Бірінші Дүниежүзілік Соғысына кіріп, Антанта одағына қосылады

1941 – Перл-Харбор инциденті. АҚШ Екінші Дүниежүзілік Соғысына кіреді

1945 – Хиросима мен Нагасаки аттомдық шабуылы

1950-1953 – Корея соғысы

1962 - Кариб дағдарысы.

1964-1973 – Вьетнам соғысы

1969 – Ғарышкер Армстроң, Нил Олден айға қонады

1991 – Бірінші Ирак соғысы

2001 – 11 қыркүйектің трагедиясы

2003 – Екінші Ирак соғысы

[өңдеу] Саясаты

Өкіл Палатасы

АҚШ үкіметі үш тармаққа бөлінеді:

Заң шығарушы: АҚШ Парламенті – Конгресс деп аталады. Конгресс тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан: Сенаттан және Өкілдер Палатасынан тұрады.

Атқарушы: АҚШ Президенті – мемлекеттің басшысы, бас әскери қолбасшы, ол заң жобасын жою құқығына ие болады

Сот: Жоғарғы Соты және федералдық соттар

АҚШ-да екі бас партия бар:

Демократиялық партиясы – 1824 ж. құрылған. Джон Кеннеди, Билл Клинтон, Барак Обама осы партияның мүшелері.

Республикалық партиясы – 1854 ж. құрылған. Джордж Буш, Рональд Рейган осы партияның мүшелері.

[өңдеу] Әкімшілік құрылысы

Штаттар

Аидахо
Аиова
Алабама
Аляска
Аризона
Арканзас
Вайоминг
Вашингтон
Вермонт
Вирджиния

Висконсин
Гавайи
Делавэр
Джорджия
Батыс Вирджиния
Иллиноис
Индиана
Калифорния
Канзас
Кентукки

Колорадо
Коннектикут
Луизиана
Массачусетс
Миннесота
Миссисипи
Миссури
Мичиган
Монтана
Мэн

Мэрилэнд
Небраска
Невада
Нью-Гэмпшир
Нью-Джерси
Нью-Йорк
Нью-Мексико
Огайо
Оклахома
Орегон

Пенсильвания
Род-Айленд
Солтүстік Дакота
Солтүстік Каролина
Теннесси
Техас
Флорида
Оңтүстік Дакота
Оңтүстік Каролина
Юта

[өңдеу] Мейрамдар

Мерзім	Қазақша	Ағылшынша
1 қантар	Жаңа Жыл	New Year’s Day
Қантардын 3-ші дүйсенбі	Мартин Лютер Кинг күні	Martin Luther King, Jr. Day
Ақпаннын 3-ші дүйсенбі	Президент күні	Presidents' Day	Дж. Вашингтон тұған күні
Мамырдын соңғы дүйсенбі	Ұмытылмайтын күні	Memorial Day
4 шілде	Тәуелсіздік күні	Independence Day
Қыркүйектын 1-ші дүйсенбі	Еңбек күні	Labor Day
Қазанын 2-ші дүйсенбі	Колумб күні	Columbus Day	Америка ашқанны күні
11 қараша	Ардагер күні	Veterans Day
Қарашанын 4-ші бейсенбі	Алғыс айту күні	Thanksgiving Day
25 желтоқсан	Иса пайғамбар дүниеге келген күні	Christmas