Кот-д’Ивуар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Кот-д-Ивуар бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Кот-д’Ивуар Республикасы
фр. République de Côte d’Ivoire

Flag of Côte d'Ivoire.svg Елтаңба Кот-д’Ивуар
Кот-д’Ивуар туы Кот-д’Ивуар елтаңбасы

Координаттар: 7°40′00″ с. е. 5°38′00″ б. б. / 7.666667° с. е. 5.633333° б. б. (G) (O)

Ұраны: ««Union, Discipline et travail» (Бірлік,тәртіп және еңбек)»
Әнұраны: «L'Abidjanaise» (тыңдау )
Côte d'Ivoire (orthographic projection).svg
Тәуелсіздік күні 7 сәуір 1960 (Франция-дан)
Ресми тілдері Француз тілі
Астанасы Ямусукро
Ірі қалалары Абиджан
Үкімет түрі Президенттік унитарлы республика
Президент
Премьер-министр
Алассан Уаттара
Даниэль Каблан Дункан
Мемлекеттік діні Зайырлы мемлекет
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
67-шы
322 460 км²
1,4
Жұрты
• Сарап (2013)
Тығыздығы

Green Arrow Up Darker.svg 22 400 835[1][2] адам (54-ші)
65 адам/км²
ЖІӨ (АҚТ)
  • Қорытынды (2009)
  • Жан басына шаққанда

34,027 млрд. $ (94-ші)
1 800[3] $ (144-ші)
АДИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,432 (Төмен) (168-шы)
Валютасы Франк
Интернет үйшігі .ci
Телефон коды +225
Уақыт белдеулері UTC 0

Кот-д’Ивуар Республикасы (фр. République de Côte d'Ivoire [ʁepyˈblik də kot diˈvwaʀ][4]—Батыс Африкадағы мемлекет. Батысында Либерия және Гвинея Республикасымен, солтүстігінде Мали, жоғарыда Вольта, шығысында Ганамен шектеседі.Францияның отарныда болған.[5] Оңтүстігін Гвинея шығанағы шаяды. Астанасы — Ямусукро. Әкімшілік жағынан 24 департаментке бөлінеді.

Мемлекеттік құрылысы[өңдеу]

Кот-д’Ивуа́р — республика. Қазіргі конституциясы 1960 жылы қабылданған. Мемлекет және үкімет басшысы — президент, жалпыға бірдей және төте сайлау негізінде 5 жылға сайланады. Конституция бойынша президентке кең құқық берілген. Ол министрлерді, жоғары лауазым иелерін тағайындауға, босатуға құқылы және қарулы күштердің қолбасшысы. Министрлік Кеңесімен президент парламент алдында есеп бермейді. Заң шығаратын жоғары органы—бір палаталы Халық жиналысы (85 депутат) 5 жылға сайланады. 21 жасқа толған барлық азаматтар сайлауға құқылы. 1961 және 1964 жылғы сот реформалары бойынша әдеттік соттар жойылып, апелляциялық және бірінші инстанция сот жүйесі құрылды. Жоғары сотқа конституциялық бақылау құқығы берілген.

Халқы[өңдеу]

Құрам
 
Этникалық құрамы[6]
- Акан
-Гальваникалық халықтар мен Гур
-Солтүстік Манде
-Кроу
-Оңтүстік Манде
- басқалар

42,1 %
17,6 %
16,5 %
11 %
10 %
2,8 %
Дін[7]
- Христиан
- Ислам діні
- Африкалық діндер
- Басқалар

44,1 %
37,5 %
10,2%
8,2 %
Тіл құрамы
- Француз тілі
- 60 этникалық тұрғын

Оңтүстігінде және орталығында гвиней тілі тобына жататын халықтар: анья, бауле , кру (1 млн-ға жуық), лагун тайпалары , солтүстік және солтүстік-шығыс аймағында гур тобы (сенуфо, лоби, куланго), солтүстік-батысында және орталығында манде тіл отбасын жататын халықтар (малинке, бамбара, дан, квени) қоныстанған. Олардан басқа хауса, фульбе және 40 мыңдай европалықтар (негізінен француздар) тұрады.

Дін[өңдеу]

Кот-д’Ивуардағы дін
Дін Пайыз
Ислам
  
37,5 %
Христиан
  
44,1%
Жергілікті дін
  
10,2%
Басқа
  
8,2%

Халықтың көпшілігі (65%-ке жуығы) жергілікті дәстүрлі дінді, 23%-і (малинке, бамбара т. б.) ислам дінін, 12%-ке жуығы христиан дінін ұстайды. Мемлекеттік тілі — француз тілі. Халқының жылдық орташа өсімі 2,3%. Еңбек ететін тұрғындары (1964) 1850 мың, оның ішінде (%-пен), т-нда, орман шаруашылығында және балың аулауда 86,4, саудада 6,8, транспорт және байланыста 2,3, тұрмыс қажетін өейтін орындарда 2,2, өнеркәсіпте 1,0, құрылыста 0,9, әр түрлі салаларда 0,4. Елдің орталық бөлігінде және Абиджан өңірінде халық жиі (1 вж²-ге 20—30 адамнан), оңтүстік-батыс, солтүстік-батыс, солтүстік-шығыс бөліктерінде сирек (1 км²- ге 5 адамнан) қоныстанған. Қала халқы 18%. [8]

Оқу-ағарту ісі[өңдеу]

Білімі бар яғни суаты бар тұрғындар — 60 % ер, 38 % әйел ( 2000 жыл). Тіл — французша

Université Abidjan 1.JPG

Европа түріндегі алғашқы мектептерді 19 ғасырда француздар ашқан. Отаршылдық үстемдік кезінде халқының 90%-і сауатсыз болды. 1960 жылдан, Кот-д’Ивуар тәуелсіздік алғаннан бері оқу-ағарту жұмысына үкімет тарапынан зор мән берілуде. 1960 ж. мемлекет бюджеттің 12,6 %-і, ал 1969 ж. 24%-і халыққа білім беру ісіне бөлінді. Мектептердің көпшілігі мемлекет қарамағында. Жеке адамдар қарауындағы мектептер негізінен католиктік миссияларда ғана. Бастауыш мектептері 6 жылдық, оған 6 жастан қабылданады. Орта мектептері (лицей, классикалық және қазіргі колледждер) 7 жылдық, 2 циклді (4 және 3 жылдық). 1968/69 оқу жылында бастауыш мектептерде 431 мың, орта мектептерде 46 мыңнан астам оқушы болды. Кәсіптік дайындық бастауыш мектеп негізінде 4 және 7 жылдық техникалық лицейде жүзеге асырылады. Бастауыш мектеп мұғалімдерін орталау мектеп негізіндегі педогогикалық мектептер, орта мектеп оқытушыларын 1961 ж. ашылған жоғары педогогикалық мектеп даярлайды. 1964 ж. Абиджанда университет ашылды. 1968/69 оқу жылында университетте 2169 студент оқыды. Абиджанда этнографиялық музей бар.[9]

Денсаулық сақтау ісі[өңдеу]

Халық саны — 21,1 млн ( 2010 жылғы баға).

Жылдық өсім— 2,1 %;

Туылым — 32 на 1000;

Өлім — 11 на 1000;

Орташа өмір сүру — 55 жыл ерлерде, 57 жыл әйелдерде;

(ЖИТС) ауруымен ауыратындар  — 3,9 % (2007 жыл).

Тарихы[өңдеу]

Cistones.jpg

Ежелгі Кот-д’Ивуар[өңдеу]

Кот-д’Ивуардың ежелгі тарихы жете зерттелмеген. Орта ғасырларда мұнда қолөнері мен сауда-саттық едәуір дамыды. 11 ғасырда пайда болған Конг қала 19 ғасырдың аяғына дейін Батыс Африкадағы керуен саудасының аса ірі орталықтарының бірі болды. 15 ғасырдың өзінде-ақ Кот-д’Ивуар жерінде ерте феодалдық тұрпаттағы мемлекет бірлестіктер өмір сүрді. 18—19 ғасырларда солтүстік және шығыс аймақтардың неғұрлым дамыған ірі халықтары өз алдына жеке-жеке мемлекет болды. Ал батыс аудандарды мекендеген халықтар әлі де ру-тайпалық құрылыста отырды.

Франция отарындағы Кот-д’Ивуар[өңдеу]

Aouabou-Traité-1892.jpg
Arrivée à Kong-1892.jpg

15 ғасырдың аяқ шенінде Кот-д’Ивуар жеріне португалдықтар мен басқа да европалықтар келіп, құлдық құл сатып әкете бастады. Сонымен бірге европалықтар піл сүйегін және басқа да бағалы заттар алумен шұғылданды. 18 ғасырдың басында француздар Асиниде форт және Гран-Басамда фактория салды. 1842—43 ж. Франция Гран-Басам мен Асиниді, онан соң жағалаудағы басқа да елді жерлерді басып алды. 1893 ж.Кот-д’Ивуар отары құрылды (француздардың бұған дейінгі басып алған жерлері Сенегал отарына кірген болатын). 1895 ж. Кот-д’Ивуар француздардың Батыс Африкадағы генерал-губернаторына бағынды, 1904—1958 ж. Француз Батыс Африкасы құрамына енді.Кот-д’Ивуар халқы өз тәуелсіздігін ерлікпен қорғады. 19 ғасырдың аяғында солтүстік және шығыс аудандарда аса күшті шайқастар болды. 20 ғасырдың басында да қарулы көтеріліс тоқтаған жоқ. Күш жағынан басым француздар 1915 ж. бүкіл елді басып алды. [10]

2002 жылғы таңдау нәтижесі

Орталық тәртіп кезінде Кот-д’Ивуар экономикасы француз капиталының бақылауында болды, жергілікті халық қатты қаналды. Бұрынғы иелерінен тартып алынған 330 мың гектар жер европода плантаторлардың қарамағына көшті. Алмас, алтын, марганец шығару мен ағаш өңдеуді француз кәсіпкерлері биледі. Абиджанда экспорттық дақылдар (кофе, какао, банан т. б.) көп өндірілді.

Ұлт-азаттық қозғалыс[өңдеу]

2-дүние жүзілік соғыстан кейін ел ішінде ұлт-азаттық қозғалысы өрледі. 1946 ж. Кот-д’Ивуар Демократиялық партиясы құрылды (Африка демократиялық одағының секциясы ретінде). [11]1950—51 ж. отаршыл өкімет орындарының озбырлығына қарсы ірі-ірі толқулар болды, сөйтіп француз үкіметі жергілікті күштерге жеңілдік берді. 1957 ж. Кот-д’Ивуар территориялық ассамблеясы жалпыға бірдей дауыс беру жолымен сайланып, үкіметтік совет құра бастады.1958 ж. 28 қыркүйектегі референдум нәтижесінде Кот-д’Ивуар француз одағына енетін мемлекет статусын алды. Ф. Уфуэ-Буаньи бастаған Демократиялық партия басшыларынан үкімет құрылды.1959 ж. Кот-д’Ивуар. Жоғары Вольта, Дагомея, Нигер өзара экономикалық және саяси одақ құрып, оны Келісім кеңесі деп атады (1966 ж. оған Того да кірді).

Кот-д’Ивуар Республикасы[өңдеу]

Абиджан қаласы

Африка елдерінде ұлт-азаттық қозғалысы онан әрі өрши бергендіктен,1960 жылы 11 шілдеде француз үкіметі Уфуэ-Буаньи үкіметімен келісімге келіп, сол жылғы 7 сәуірде Кот-д’Ивуар тәуелсіз мемлекет деп жарияланды. Қыркүйекте ол БҰҰ-ға қабылданды. Қараша жаңа конституция қабылданды. Ұлттық жиналыс сайлауында (27 қараша, 1960) Демократиялық партия жеңіске жетіп, оның басшысы Уфуэ-Буаньи республика президенті болды. 1961 ж. сәуірде Кот-д’Ивуар Франциямен ынтымақ туралы шарт жасады, Келісім кеңесімен басқа мүшелерімен бірге (Жоғарғы Вольтадан басқалары) Франциямен қорғаныс келісіміне қол қойды.Уфуэ-Буаньи үкіметі жеке меншікті кәсіпкерлікті қолдайды, Батыс елдерінен шетел капиталының көп енуіне жол ашады. 1963—64 ж. билеуші партия ішінде кескілескен саяси күрес өріс алды. Үкіметке қарсы қастандықтардың беті ашылуына байланысты, бірқатар министрлер мен басқа да көрнекті қайраткерлер сотқатартылды. Президенттің өкімет билігі күшейе түсті.КСРО мен Кот-д’Ивуар арасында 1967 ж. дипломатиялық қатынас орнап, 1969 ж. оны Кот-д’Ивуар үкіметі бұзды.

Табиғаты[өңдеу]

Кот-д’Ивуа́р экваторлық және субэкваторлық белдеуде, құрлыққа қарай сұғына, Нигер өзені алабына дейінгі өңірде орналасқан. Гвинея шығанағының жағалауы шамалы тілімделген, батыс жағалауы жар және жартастағы, шығысы жайпақ және құмды келеді. Оңтүстігі төбелі жазық, солтүстігі үстірт (биіктігі 500—800 м); батыс бөлігін Нимба тауы (1752 м) алып жатыр. Территориясы Африка платформасындағы кембрийлік жыныстардан түзілген (батысында және солтүстігінде гранит, шығысында кристалл кәне тақта тас). Алмас, марганец, алтын, боксит, темір рудасы, қалайы, колумбит кен орындары бар.

Жануарлар әлемі[өңдеу]

Кот-д'Ивуарда негізінен шибөрілер, гиеналар, барыстар, пілдер, маймылдар, қолтырауындар,бегемот, қабылан, қорқау қасқыр, буйвол, бауырымен жорғалаушылардың және улы жыландардың көптеген түрлері кездеседі.

Қорғалатын аймақтар[өңдеу]

Кот-д’Ивуа́р Батыс Африкада ұлттық парктердің ең дамыған жүйелердің бірі бар.Мәселен Taй ұлттық паркі Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген.

Климаты[өңдеу]

  • Абиджанның климаты (Оңтүстік аймақ):
Абиджан ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Орташа максимум, °C 31 32 32 32 31 29 28 28 28 29 31 31 30,2
Орташа минимум, °C 23 24 24 24 24 23 23 22 23 23 23 23 23,3
Жауын-шашын нормасы, мм 41 53 99 125 361 495 213 53 71 168 201 79 1959
Дерекнама: http://www.bbc.co.uk/weather/2293538
http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/w_afr/abidjan_e.htm
  • Буакедегі климат (Орталық аймақ):
Буаке ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Орташа максимум, °C 33 34 34 33 33 31 29 29 30 32 33 33 34
Орташа минимум, °C 20 20 21 21 22 21 20 20 20 20 21 20 20
Жауын-шашын нормасы, мм 15 44 90 134 140 141 105 109 199 128 34 20 1159
Дерекнама: [12]
  • Одиеннедегі климат (Солтүстік-Батыс аймақ):
Одиенне ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Орташа максимум, °C 34 35 36 35 34 31 30 29 30 31 32 33 36
Орташа минимум, °C 18 18 22 23 22 21 21 21 20 20 18 16 16
Жауын-шашын нормасы, мм 8 15 38 82 121 168 293 365 274 155 47 16 1573
Дерекнама: ANAM

Климаты оңтүстігінде экваторлық, ылғалды, басқа жерінде субэкваторлық. Оңтүстігінде ең ыстық айларының (желтоқсан — сәуір) орташа температурасы 27—28°С, салқын айларында (шілде— қыркүйек) 23—24°С; солтүстігінде 30° С (сәуір) және 25° С (маусым—қыркүйек). Жылдық жауын-шашыны 1300—2300 мм (теңіз маңы ойпатында), 1100 — 1800 мм (солтүстігінде). Жер беті ағын суларының торы жиі, бірақ өзендері шағын келеді. Ірі өзендері— Кавалли, Сасандра, Бандама, Комоэ. Оңтүстігіндегі қызыл-сары латеритті топырағында мәңгі жасыл экваторлық орман, солтүстігінде орманды саванна өседі.

Президенттер тізімі[өңдеу]

Аралық Есім Саяси белсенділігі
Піл сүйегі жағасы
7 тамыз 1960 — 3 қараша 1960 Феликс Уфуэ-Буаньи, премьер-министр ретіндегі ел басшысы Піл сүйегі жағасы демократиялық партиясы  
3 қараша 1960 — 1985 Феликс Уфуэ-Буаньи, Президент  
Кот-д’Ивуар
1985 — 7 желтоқсан 1993 Уфуэ-Буаньи, Феликс, президент Кот-д’Ивуардың демократиялық партиясы  
7 желтоқсан 1993 — 24 желтоқсан 1999 Анри Конан Бедье, президент Кот-д’Ивуардың демократиялық партиясы  
25 желтоқсан 1999 — 4 января 2000 Роберт Геи, Халықты қорғау жөніндегі істің орын басары әскери  
4 января 2000 — 25 октября 2000 Роберт Геи, президент  
26 қаңтар 2000 — 11 сәуір 2011 Лоран Гбагбо, президент Ивуарийлық халық фронты  
11 сәуір-ден 2011 Алассан Уаттара, президент  

Экономикасы[өңдеу]

Кот-д’Ивуар —аграрлы ел. Өнеркәсібі мешеу дамыған. Экономикасында шетел (негізінен француз капиталы) үстем.

Басты артықшылықтары: сондай-ақ ауыл шаруашылығы сапалы дамыған ; какаоның маңызды өндірушісы (әлемде бірінші) және кофе (әлемде үшінші). Салыстырмалы жақсы инфрақұрылымы бар. Өсіп келе жатқан мұнай-газ өнеркәсібі, елеулі шетелдік инвестициялар.

Кемшіліктері: тұрақсыздық. Білім беру инвестициялардың болмауы. Какао мен кофе тәуелді және құлдық еңбек.

Орта есеппен, соңғы жылдары мемлекеттік экономикасы тұрақты экономикалық өсімін көрсетуде - жылына 2.5 - 3% (инфляцияны есептегенде), ал 2009 жылы Кот-д'Ивуар жан басына шаққандағы ЖІӨ 1,7 мың АҚШ долларын құрады , бұл нәтиже Қара Африкадан неқұрлым жоғары (аймақтағы 15-ші орын) стандарттар бойынша өте жоғары болып табылады. Халықтың 42% (2006 жылы) - кедейлікте өмір сүруде.

Ауыл шаруашылығы[өңдеу]

Ауыл шаруашылығында жерді қауымдық пайдалану сақталған. Көпшілік шаруашылықтарда маусымдық жалдамалы шаруа күшін пайдалану сақталған. Ауыл шаруашылығында экспорттық дақылдар (кофе, какао, банан, ананас) өсірудің маңызы күшті. Кофе өнімін жинау және оны экспортқа шығару жөнінен дүние жүзінде 3- орын, какаодан 1-орын алады. Басты азық-түлік дақылдары — маниок, ямс, банан, таро (оңтүстігінде), күріш (батысында), жүгері, тары, жер жаңғағы (солтүстігінде).

Өнеркәсібі[өңдеу]

1968 жылдың басында елде 284 өнеркәсіп орны болды. Онда 26 мың адам еңбек етті (1967). Жалпы өнеркәсіп өнімі 1967 ж. 60 млрд., 1968 ж. 70 млрд. африка франкісіне тең болды. Өнеркәсіп өнімінің жалпы құнының ішінде (%): тамақ және темекінің үлесі 26, энергетика 15, ағаш өңдеу 14, мата тоқу 11, металл өңдеу 8, химия, май 13, құрылыс материалдары 4, тау-кен өндірісі 3, басқа салалар 6. Алмас (1974 ж. 279 мың кар), марганец рудасы (51,5 мың т) өндіріледі. 1973 ж. 796 млн. квт-сағ электр энергиясы алынды. 2 СЭС (Аяме I, Аяме II, жалпы қуаты 50 мың квт) және ЖЭС (Абиджанда, қуаты 32 мың квт, 1969) бар. 65 тақтай тілу зауыды бар; 1972 ж. 392 мың м³ тақтай дайындалды, бұның 50%-ке жуығы Европа және өзімен көрші елдерге экспортқа шығарылады. Автомобиль құрастыру, мұнай айыру, цемент зауыдтары, тоқыма комбинаты (Бвакеде) т. б. жеңіл және тамақ көсіп орындары бар.

Сыртқы сауда[өңдеу]

Tree map export 2009 Cote d'Ivoire.jpeg

Экспорт — 8,7 млрд долл. 2009 жылы — какао, кофе, орман, мұнай, мақта, банан, ананас, балық.

Негізгі тұтынушылар — Нидерланды 13,9 %, Франция 10,8 %, АҚШ 7,8 %, Германия 7,2 %, Нигерия 7 %, Гана 5,6 %.

Импорт — 6,5 млрд долл. в 2009 году — мұнай өндірістігі,алым-сату.

Негізгі тауар берушілер — Нигерия 20,8 %, Франция 14,2 %, Қытай 7,2 %, Таиланд 5,1 %.

Транспорты[өңдеу]

Автожолдар

  • барлығы — 80 000 км, соның ішінде
  • қатты бетімен — 6500 км
    • қатты бетінсіз — 73 500 км

Темір жолдар

  • барлығы — 660 км

Аэропорттар

  • барлығы — 35
  • қатты бетімен— 7
    • қатты бетінсіз  — 28

Мәдениет[өңдеу]

Спорт[өңдеу]

Футбол ұлттық құрамасы

Дамыған елдердің қатарында болмасада футболдан ешқандай елден кем түспейтін елдердің бірі.Футболдан әлем чемпионатына 2 рет қатысқан.

Дидье Дрогба Кот-д’Ивуар ұлттық құраманың капитаны

Тағам[өңдеу]

Дәстүрлі тамақтары тауық немесе балық етінен жасалынады, суреттегі тауық етінен жасалынған тағам.

Дәстүрлі тағам

Территориялды-әкімшілік бөлімдер[өңдеу]

Кот-д’Ивуара облыстары
Кот-д’Ивуара картасы

Кот-д’Ивуар 19 обласқа, оның ішінде 81 департамент және 2 өңірге бөлінген.

Облыс Әкім.орталық Аумағы,
км²
Халық
(2010), тұл.
Тығыздығы,
тұл./км²
1. Агнеби Агбовиль 9 234 743 559 80,52
2. Бафинг Туба 8 922 205 339 23,01
3. Ба-Сассандра Сан-Педро 26 440 2 037 628 77,07
4. Денгеле Одиенне 20 997 316 571 15,08
5. Монтань Ман 16 782 1 334 387 79,51
6. Фромаже Ганьоа 6 903 772 368 111,89
7. О-Сассандра Далоа 15 242 1 535 137 100,72
8. Лак Ямусукро 8 875 677 812 76,37
9. Лагюн Абиджан 13 323 5 336 658 400,56
10. Марауэ Буафле 8 698 791 689 91,02
11. Муайен-Кавелли Гигло 14 268 737 699 51,70
12. Муайен-Комоэ Абенгуру 6 921 561 853 81,18
13. Нзи-Комоэ Димбокро 19 242 895 405 46,53
14. Саван Корого 40 210 1 319 240 32,81
15. Сюд-Бандама Диво 10 677 972 144 91,05
16. Сюд-Комоэ Адиаке 7 252 656 150 90,48
17. Валле-дю-Бандама Буаке 28 518 1 538 484 53,95
18. Вородугу Сегела 22 166 536 012 24,18
19. Занзан Бондуку 38 251 999 586 26,13
Барлығы 322 921 21 967 721 68,03

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 мамыр 2013. Тексерілді, 9 мамыр 2013.
  2. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). «World Population Prospects, Table A.1» (.PDF).
  3. Список стран по ВВП (ППС) на душу населения
  4. Cote d'Ivoire definition. Dictionary.com. Тексерілді, 23 мамыр 2014.
  5. Pre-European Period. Library of Congress Country Studies. Library of Congress (November 1988). Тексерілді, 11 сәуір 2009.
  6. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iv.html
  7. (ағылш.)Global Religious Landscape
  8. Marie Miran Islam, histoire et modernité en Côte d'Ivoire. — P. 352. — ISBN 2-84586-776-X.
  9. Population, Health, and Human Well-Being-- Côte d'Ivoire (PDF). EarthTrends (2003). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 мамыр 2011. Тексерілді, 6 желтоқсан 2010.
  10. The Ivory Coast. World Digital Library. Тексерілді, 16 ақпан 2013.
  11. "Loi n° 2000-513 du 1er août 2000 portant Constitution de la République de Côte d'Ivoire" (in fr). Journal Officiel de la République de Côte d'Ivoire 42 (30): 529–538. 3 August 2000. Archived from the original on 25 March 2009. http://web.archive.org/web/20090325153412/http://www.jfaconseil.com/jorci/2000/RCI%20JO%202000-30.pdf. Retrieved 7 August 2008. 
  12. Climat du monde : Afrique, Côte d’Ivoire, Bouaké. Тексерілді, 9 наурыз 2015.