Ел тізімі
Қазақша Уикипедияның мағлұматы
Осы бетте әліппемен сұрыпталған бүкіл әлем Ел тізімі беріледі, оның ішіне кіретін: халықаралық танылған және жалпы танылмаған тәуелсіз мемлекеттер, тұрғынсыз тәуелді жерлер, сонымен бірге арнайы егемендігі бар аумақтар. Тізімделген елдердің құқықтық биліктегі барлық аумақтар кіреді, соның ішінде ел жері, ел суы (соның ішінде ішкі су аумағы және ұласқан аумағы), Ерекше економикалық аумақ, құрылық шелф және әуе кеңістігі. Тек тәуелсіз ел тізімін көру үшін, see the егеменді ел тізімін қараңыз.
Осы тізімдегі ел атаулары қазақ тілінің фонетикасы заңымен беріледі. Тізімдің негізі қазақтың ел атау дәстүрімен беріледі. Сосын ҚазАқпарат агенттігі және Егемен Қазақстан гәзетінің қолданысымен, Қазақстанның шетелдегі елшіліктері атауымен беріледі. Атау аударуы бауырлас түрік тілімен салыстырылған, және араб не Исләм ел атаулары қазақ мәдениетіне ықпал еткен араб тілі бойынша, сосын фонетика құрылысы түркі тілдеріне жақын франсуз тілі негіздерінде жасалған.
Сонымен, қазақша қысқартылған атаулар нұсқасын (мысалы, Ауғанстан) және қазақша толық атаулар нұсқасын (мысалы, Ауғанстан Исләм Республикасы) төменде қараңыз.[1]
Осі тізімге кірген қайсы болса атау әрібір ел арасындағы атау талқылауында ресми көзғарас боп есептелмейді. Кейбір ескірген ел атауларын мынадан қараңыз.
| Мазмұны: | Кірген елдер — Кірмеген елдер — Басқа тізімдеулер А Ә Б В Г Ғ Д Е Ж З И Й К Қ Л М Н О Ө П Р С Т У Ұ Ү Ф Х Ч Ш І Ю |
|---|
[өңдеу] Осы мақалаға кірген елдер
Осы тізімде ел деп саналатын 243 дана бар. Осыған лайықтылар:
- 202 егеменді ел:
- 192 Біріккен Ұлттар мүше ел.
- 1 ел жалпы халықаралық тануы бар, бірақ БҰ мүшесі емес, Әзірет Тақ (БҰ тұрақты қараушы ел) басқарған, Ватикан қаласы.
- 9 жалпы халықаралық тануы жоқ ел, біреуі де БҰ мүшесі емес, дегенмен Монтевидео келсімі бойынша әдеттегі халықаралық заң, ел деп белгілейді:
- 1 ел, 1971 жылы аяғынан БҰ мүшесі емес, бірақ 25 БҰ мүшесі және Әзірет Тақтың Ватикан қаласы таныған, ағымда de facto басқаларымен халықаралық қатынастары бар Қытай Республикасы (Тайуан деп жалпы аталған).
- 1 ел, 46 БҰ мүшесі таныған Ерікті Аумақ аталған Батыс Сахарадағы (солтүстік өлкелері Мароко әскері басқында) Сахрауи Араб Демократиялық Республикасы, бірақ БҰ өзіне ешқашан қабылданмаған.
- 1 ел, 92 БҰ мүшесі (соның ішінде 2 тұрақты БҰҚК мүшесі — Ресей мен Қытай Халық Республикасы) және Әзірет Тақ таныған, үміттеген жерінің тек жарым-жартылай de facto Паластин ұлттық өкіметі басқаруы бар, Паластин жерідегі Паластин Елі (БҰ тұрақты қараушы елі), бірақ БҰ өзіне ешқашан жіберілмеген.
- 2 de facto тәуелсіз ел, ешбір елден көзге түсетіндей дипломатиялық тануы жоқ:
- 1 de facto тәуелсіз ел, басқа БҰ мүшелерінің, Түркияны қоспағанда, дипломатиялық тануы жоқ Солтүстік Қыбыр.[2]
- 1 de facto тәуелсіз ел, Сомалиленд,[3]
- 4 de facto басқа елге тәуелді (протекторат) ел:
- 1 de facto Әрменстан протектораты Қарабағ,[4]
- 3 de facto Ресей протектораты, атап айтқанда: Абхазия,[5] Транснистрия,[6] және Оңтүстік Осетия,[7] ешбір БҰ мүшелерінің тануы жоқ.
- 36 тұрақты тұрғыны жоқ тәуелді жер:
- 3 Аустралия тысқы жерлері (Кристмас аралы, Көкөс (Килиң) аралдары және Норфолк аралы).
- 2 Дания Патшалығына кіретін теңіз ар жағы елі (Гренландия және Фөрөярлар).
- 5 Франсияның теңіз ар жағы жерлері:[8]
- 1 sui generis (арнайы күйі бар) коммуна (Жаңа Каледония).
- 4 теңіз ар жағы коммуналар:
- 1 теңіз ар жағы коммуна (Сент-Пйер және Микелон)
- 1 жер (Уоллис және Футуна)
- 1 теңіз ар жағы ел (Франсуз Полинезиясы)
- 1 департамент деңгейдегі коммуна (Майот)
- 2 теңіз ар жағы ел, Недерланд Патшалығы ішіндегі (Аруба және Антийлер (недерланд)).
- 3 Жаңа Зеландияның теңіз ар жағы елі:
- 2 ел, Жаңа Зеландиямен ерік құрамдылығы бар (Кук Аралдары және Ниуе).
- 1 теңіз ар жағы жер (Токелау).
- 16 Құрама Патшалығы тәуелді жері:
- 3 таж тәуелдісі (Гернси, Жерси және Мән аралы).
- 13 теңіз ар жағы жері (Аңгилия, Бермуда, Вирджин аралдары (британ), Қайман Аралдары, Фолкленд Аралдары, Жебелітарық, Монсеррат, Питкерн Аралдары, Сент-Хелена (және олардың тәуелділері: Әскенжен Аралы және Тристан-да-Куния), Төркс және Кәйкөс Аралдары, және Акротири және Декелия Егеменді Негізгі Аумақтар).
- 5 АҚШ ықпалдаспаған жері:
- 2 достастық (Солтүстік Мариана Аралдары және Пуерто-Рико).
- 2 ұйымдасқан арал жері (Гуам және АҚШ Вирджин Аралдары).
- 1 de facto ұйымдасқан арал жері Organic Act құжатына кірмеген (Американ Самоа).
- 5 арнайы егемендік аумағы:
- 4 халықаралық келсімбен танылатын арнайы өлкелер тізімі (Финландия ішіндегі Аландар, Норуегия ішіндегі Суалбард, сонымен бірге Қытай Халық Республикасының Хоңқоң және Мақау арнайы әкімшілік өлкелері).
- 1 БҰ протектораты de jure егеменді ел Сербия жерінің ішінде (Сербия жерінің ішіндегі Қособа БҰ уақытша азаматтық әкімшілігі).
Қосымшада осы тізімге кірмеген ел мен жер атап өтілген.
[өңдеу] Ел тізімі
[өңдеу] А
Абхазия — Абхазия Республикасы[5]
Аити — Аити Республикасы
Акротири және Декелия — Акротири және Декелия Егеменді Негізгі Жерлері (Британ теңіз ар жағы жері)[9]
Албания — Албания Республикасы
Алжир — Алжир Халық Демократиялық Республикасы[10]
Алмания — Алмания Федерациялық Республикасы
Андорра — Андорра Тархандығы
Антигуа мен Барбуда
Антийлер (нед.) (Недерландия Патшалығының өздігінен басқарылатын елі)
Аңгилия (Британ теңіз ар жағы жері)
Ангола — Ангола Республикасы
Арабстан — Сауд Арабстан Патшалығы
Аруба (Недерланд Патшалығының өздігінен басқарылатын елі)
Ауғанстан — Ауғанстан Исләм Республикасы
Аумын — Қытай Халық Республикасының Аумын Арнайы әкімшілік өлкесі (Арнайы егемендік аумағы)[1][11]
Аустралия — Аустралия Достастығы
Аустрия — Аустрия Республикасы
[өңдеу] Ә
Әзірбайжан — Әзірбайжан Республикасы[12]
Әрменстан — Әрменстан Республикасы
Әрхентина — Әрхентина Республикасы[13]
Әскенжін Аралы (Сент-Хелена Британ теңіз ар жағы жерінің тәуелдісі)
[өңдеу] Б
Бағамалар — Бағамалар Достастығы
Баңладеш — Баңладеш Халық Республикасы
Барбадос
Батыс Сахар — Сахрауи Араб Демократиялық Республикасы[14]
Бахрейн — Бахрейн Патшалығы
Беларус — Беларус Республикасы
Белгия — Белгия Патшалығы
Белиз
Бенин — Бенин Республикасы
Бермудалар (Британ теңіз ар жағы жері)
Боливия — Боливия Республикасы
Босна-Гершек
Ботсуана — Ботсуана Республикасы
Бразил — Бразил Федерациялық Республикасы
Бруней — Негара Бруней Даруссалам
Буркина-Фасо
Бурунди — Бурунди Республикасы
Бұлғарстан — Бұлғарстан Республикасы
Бутан Патшалығы — Бутан Патшалығы
Біріккен Араб Әмірліктері
[өңдеу] В
Венесуела — Венесуела Боливаршыл Республикасы
Виетнам — Виетнам Социалистік Республикасы
Вирджин Аралдары (брит.) — Британ Вирджин Аралдары (Британ теңіз ар жағы жері)
Вирджин Аралдары (АҚШ) — Құрама Штаттары Вирджин Аралдары (АҚШ теңіз ар жағы жері)
[өңдеу] Г
Ғайана — Ғайана Қоперативті Республикасы
Гернси — Гернси Жасаулдығы (Британ Тажі тәуелдісі)[15]
Гиния — Гиния Республикасы
Гини-Биссау — Гинея-Биссау Республикасы
Грекия — Грекия Республикасы[16]
Гренада
Грөнландия (Дания Патшалығының өздігінен басқарылатын елі)
Гуам — Гуам Жері (АҚШ теңіз ар жағы жері)
Гүржістан[17]
[өңдеу] Ғ
Ғабон — Ғабон Республикасы
Ғамбия — Ғамбия Республикасы
Ғана — Ғана Республикасы
Ғуатемала — Ғуатемала Республикасы
[өңдеу] Д
Дания — Дания Патшалығы
Доминика — Доминика Достастығы
Доминикан Республикасы
- Декелия үшін Акротири және Декелия сілтемесін қараңыз
[өңдеу] Е
Екуадор — Екуадор Республикасы
Екуатор Гиния — Екуатор Гинея Республикасы
Еритрея — Еритрея Елі
Естония — Естония Республикасы
Етиопия — Етиопия Федерациялық Демократиялық Республикасы
[өңдеу] Ж
Жаңа Зеландия
Жаңа Қаледония — Жаңа Кәледония және Тәуелді жерлер (Франсуз арнайы күйі бар коммунасы)
Жапония
Жәмәйке
Жебелі-Тарық (Британ теңіз ар жағы жері)[18]
Джерси — Жерси Жасауылдығы (Британ Тажі тәуелдісі)
Джибути — Жибути Республикасы
[өңдеу] З
[өңдеу] И
Иран — Иран Исләм Республикасы
Ирақ — Ирақ Республикасы
Ирландия[19]
Исландия — Исландия Республикасы
Испания — Испания Патшалығы
Исраел — Исраел Мемлекеті
Италия — Италиан Республикасы
[өңдеу] Й
Йемен — Йемен Республикасы
[өңдеу] К
Кәмерун — Кәмерун Республикасы
Кәнәдә[20]
Солт. Кәрея — Кәрея Демократиялық Халық Республикасы[21]
Оңт. Кәрея — Кәрея Республикасы[22]
Кения — Кения Республикасы
Кирибати — Кирибати Республикасы
Көкөстер — Көкөс (Килиң) Аралдары Жері (Аустралия теңіз ар жағы жері)
Көлөмбия — Көлөмбия Республикасы
Көнго Демократиялық Республикасы[23]
Көнгө Республикасы[24]
Қособа — Косово және Метохия Аутономиялық өлкесі (БҰ протекторатындағы Сербияның аутономиялық өлкесі)[25]
Кристмас — Кристмас Аралы Жері (Аустралия теңіз ар жағы жері)
Куба — Куба Республикасы
Куейт — Куейт Елі
Куктар (Жаңа Зеландия құрамды штаты)
[өңдеу] Қ
Қабо-Верде — Қабо-Уерде Республикасы[26]
Қамарлар — Қамар Одағы
Қазақстан — Қазақстан Республикасы
Қаймандар — Қайман Аралдары (Британ теңіз ар жағы жері)
Кәмпучия — Кәмпучия Патшалығы[27]
Қарабақ — Таулы Қарабағ Республикасы[4]
Қатар — Қатар Елі
Коста-Рика — Қоста-Рика Республикасы
Кот-д-Ивуар — Қотдиуар Республикасы[1]
Құрама Патшалық — Ұлы Британия және Солтүстік Ирландия Құрама Патшалығы[28]
АҚШ — Америка Құрама Штаттары[29]
Қыбыр — Қыбыр Республикасы[30]
Қырғызстан— Қырғыз Республикасы
Тайуан — Қытай Республикасы (Тайуан)[31]
Қытай — Қытай Халық Республикасы[32]
[өңдеу] Л
Лаос — Лао Халық Демократиялық Республикасы
Латуия — Латуия Республикасы
Лесуту — Лесото Патшалығы
Либерия — Либерия Республикасы
Либия — Ұлы Социалистік Халық Либиялық Араб Жамахириясы (Демократиялық Республикасы)
Литуания — Литуания Республикасы
Лихтенштейн — Лихтенштейн Тархандығы
Лубнан — Лубнан Республикасы
Лүксембор — Лүксембор Ұлы Тархандығы
[өңдеу] М
Мадағасқар — Мадағасқар Республикасы
Мажарстан — Мажарстан Республикасы
Майотт (Франсуз теңіз ар жағы коммунасы)
Малайзия
Малауи — Малауи Республикасы
Мәлдивтер — Мәлдивтер Республикасы
Мали — Мали Республикасы
Малта — Малта Республикасы
Мағрибия — Мағрибия Патшалығы[33]
Маршалл Аралдары — Маршал Аралдары Республикасы
Македония — Мәкедөния Республикасы[34]
Мән аралы (Британ Тажі тәуелдісі)
Мешика — Мешика Құрама Штаттары[35]
Микронезия — Микронезия Федерациялық Штаттары
Мианма — Мианма Одағы[1]