Ел тізімі

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Осы бетте әліппемен сұрыпталған бүкіл әлем Ел тізімі беріледі, оның ішіне кіретін: халықаралық танылған және жалпы танылмаған тәуелсіз мемлекеттер, тұрғынсыз тәуелді жерлер, сонымен бірге арнайы егемендігі бар аумақтар. Тізімделген елдердің құқықтық биліктегі барлық аумақтар кіреді, соның ішінде ел жері, ел суы (соның ішінде ішкі су аумағы және ұласқан аумағы), Ерекше економикалық аумақ, құрылық шелф және әуе кеңістігі. Тек тәуелсіз ел тізімін көру үшін, see the егеменді ел тізімін қараңыз.

Осы тізімдегі ел атаулары қазақ тілінің фонетикасы заңымен беріледі. Тізімдің негізі қазақтың ел атау дәстүрімен беріледі. Сосын ҚазАқпарат агенттігі және Егемен Қазақстан гәзетінің қолданысымен, Қазақстанның шетелдегі елшіліктері атауымен беріледі. Атау аударуы бауырлас түрік тілімен салыстырылған, және араб не Исләм ел атаулары қазақ мәдениетіне ықпал еткен араб тілі бойынша, сосын фонетика құрылысы түркі тілдеріне жақын франсуз тілі негіздерінде жасалған.

Сонымен, қазақша қысқартылған атаулар нұсқасын (мысалы, Ауғанстан) және қазақша толық атаулар нұсқасын (мысалы, Ауғанстан Исләм Республикасы) төменде қараңыз.^[1]

Осі тізімге кірген қайсы болса атау әрібір ел арасындағы атау талқылауында ресми көзғарас боп есептелмейді. Кейбір ескірген ел атауларын мынадан қараңыз.

Мазмұны:	Кірген елдер — Кірмеген елдер — Басқа тізімдеулер А Ә Б В Г Ғ Д Е Ж З И Й К Қ Л М Н О Ө П Р С Т У Ұ Ү Ф Х Ч Ш І Ю Сыртқы сілтемелер — Түсініктемелер — Тағы қараңыз

[өңдеу] Осы мақалаға кірген елдер

Осы тізімде ел деп саналатын 243 дана бар. Осыған лайықтылар:

202 егеменді ел:
- 192 Біріккен Ұлттар мүше ел.
- 1 ел жалпы халықаралық тануы бар, бірақ БҰ мүшесі емес, Әзірет Тақ (БҰ тұрақты қараушы ел) басқарған, Ватикан қаласы.
- 9 жалпы халықаралық тануы жоқ ел, біреуі де БҰ мүшесі емес, дегенмен Монтевидео келсімі бойынша әдеттегі халықаралық заң, ел деп белгілейді:
  - 1 ел, 1971 жылы аяғынан БҰ мүшесі емес, бірақ 25 БҰ мүшесі және Әзірет Тақтың Ватикан қаласы таныған, ағымда de facto басқаларымен халықаралық қатынастары бар Қытай Республикасы (Тайуан деп жалпы аталған).
  - 1 ел, 46 БҰ мүшесі таныған Ерікті Аумақ аталған Батыс Сахарадағы (солтүстік өлкелері Мароко әскері басқында) Сахрауи Араб Демократиялық Республикасы, бірақ БҰ өзіне ешқашан қабылданмаған.
  - 1 ел, 92 БҰ мүшесі (соның ішінде 2 тұрақты БҰҚК мүшесі — Ресей мен Қытай Халық Республикасы) және Әзірет Тақ таныған, үміттеген жерінің тек жарым-жартылай de facto Паластин ұлттық өкіметі басқаруы бар, Паластин жерідегі Паластин Елі (БҰ тұрақты қараушы елі), бірақ БҰ өзіне ешқашан жіберілмеген.
  - 2 de facto тәуелсіз ел, ешбір елден көзге түсетіндей дипломатиялық тануы жоқ:
    - 1 de facto тәуелсіз ел, басқа БҰ мүшелерінің, Түркияны қоспағанда, дипломатиялық тануы жоқ Солтүстік Қыбыр.^[2]
    - 1 de facto тәуелсіз ел, Сомалиленд,^[3]
  - 4 de facto басқа елге тәуелді (протекторат) ел:
    - 1 de facto Әрменстан протектораты Қарабағ,^[4]
    - 3 de facto Ресей протектораты, атап айтқанда: Абхазия,^[5] Транснистрия,^[6] және Оңтүстік Осетия,^[7] ешбір БҰ мүшелерінің тануы жоқ.
36 тұрақты тұрғыны жоқ тәуелді жер:
- 3 Аустралия тысқы жерлері (Кристмас аралы, Көкөс (Килиң) аралдары және Норфолк аралы).
- 2 Дания Патшалығына кіретін теңіз ар жағы елі (Гренландия және Фөрөярлар).
- 5 Франсияның теңіз ар жағы жерлері:^[8]
  - 1 sui generis (арнайы күйі бар) коммуна (Жаңа Каледония).
  - 4 теңіз ар жағы коммуналар:
    - 1 теңіз ар жағы коммуна (Сент-Пйер және Микелон)
    - 1 жер (Уоллис және Футуна)
    - 1 теңіз ар жағы ел (Франсуз Полинезиясы)
    - 1 департамент деңгейдегі коммуна (Майот)
- 2 теңіз ар жағы ел, Недерланд Патшалығы ішіндегі (Аруба және Антийлер (недерланд)).
- 3 Жаңа Зеландияның теңіз ар жағы елі:
  - 2 ел, Жаңа Зеландиямен ерік құрамдылығы бар (Кук Аралдары және Ниуе).
  - 1 теңіз ар жағы жер (Токелау).
- 16 Құрама Патшалығы тәуелді жері:
  - 3 таж тәуелдісі (Гернси, Жерси және Мән аралы).
  - 13 теңіз ар жағы жері (Аңгилия, Бермуда, Вирджин аралдары (британ), Қайман Аралдары, Фолкленд Аралдары, Жебелітарық, Монсеррат, Питкерн Аралдары, Сент-Хелена (және олардың тәуелділері: Әскенжен Аралы және Тристан-да-Куния), Төркс және Кәйкөс Аралдары, және Акротири және Декелия Егеменді Негізгі Аумақтар).
- 5 АҚШ ықпалдаспаған жері:
  - 2 достастық (Солтүстік Мариана Аралдары және Пуерто-Рико).
  - 2 ұйымдасқан арал жері (Гуам және АҚШ Вирджин Аралдары).
  - 1 de facto ұйымдасқан арал жері Organic Act құжатына кірмеген (Американ Самоа).
5 арнайы егемендік аумағы:
- 4 халықаралық келсімбен танылатын арнайы өлкелер тізімі (Финландия ішіндегі Аландар, Норуегия ішіндегі Суалбард, сонымен бірге Қытай Халық Республикасының Хоңқоң және Мақау арнайы әкімшілік өлкелері).
- 1 БҰ протектораты de jure егеменді ел Сербия жерінің ішінде (Сербия жерінің ішіндегі Қособа БҰ уақытша азаматтық әкімшілігі).

Қосымшада осы тізімге кірмеген ел мен жер атап өтілген.

[өңдеу] Ел тізімі

[өңдеу] А

Абхазия — Абхазия Республикасы^[5]
Аити — Аити Республикасы
Акротири және Декелия — Акротири және Декелия Егеменді Негізгі Жерлері (Британ теңіз ар жағы жері)^[9]
Албания — Албания Республикасы
Алжир — Алжир Халық Демократиялық Республикасы^[10]
Алмания — Алмания Федерациялық Республикасы
Андорра — Андорра Тархандығы
Антигуа мен Барбуда
Антийлер (нед.) (Недерландия Патшалығының өздігінен басқарылатын елі)
Аңгилия (Британ теңіз ар жағы жері)
Ангола — Ангола Республикасы
Арабстан — Сауд Арабстан Патшалығы
Аруба (Недерланд Патшалығының өздігінен басқарылатын елі)
Ауғанстан — Ауғанстан Исләм Республикасы
Аумын — Қытай Халық Республикасының Аумын Арнайы әкімшілік өлкесі (Арнайы егемендік аумағы)^[1]^[11]
Аустралия — Аустралия Достастығы
Аустрия — Аустрия Республикасы