Тепехуан
| Тепехуан | |
| Tepehuán | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
25 000 | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
| Тілдері | |
| Діні | |
Тепехуан — Мексикадағы пима тобындағы үндіс халқы. Саны 25 мың адам. Солтүстік (Сьерра-Мадре тауларында, Чиуауа штатында) және оңтүстік (оңтүстік Дуранго штаты, батыста Пуэбло-Нуэво ауданындағы анклав және Наярит штатындағы анклав) топтарға бөлінеді.
Тілі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Негізгі тілі — тепехуа тілінің диалектілері, сонымен қатар испан тілінде сөйлейді.[1]
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.[2]
Кәсібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Солтүстік Тепехуано қолмен атқарылатын егіншілікпен (жүгері, бұршақ, асқабақ) айналысады және аз мөлшерде астық, картоп және бұршақ өсіреді. Олар құс, ешкі, шошқа, сирек сиыр ұстайды. Терушілікпен және аңшылықпен де айналысады.
Оңтүстік Тепехуано құрғақ егіншілікпен (жүгері, мақта, құрғақ дақылдар, бақша дақылдары), мал шаруашылығымен (ешкі, ірі қара мал) айналысады.
Қолөнерден садақ пен жебе жасау, бас киім, қоржын, арқан (ерлер қолөнері), жүн көрпе және белбеу тоқу (әйелдер қолөнері) сақталған.[3]
Тұрмыс салты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Негізгі әлеуметтік бірлік — үлкен отбасы. Туыстық есеп патрилиналық болып табылады. Неке экзогамиялық, қоныстану патрилокальды. Бірінші баланы күйеуінің ата-анасы асырап алатын әдет қалыптасқан. Үй салуда өзара көмек көрсету әдет-ғұрыптары жиі кездеседі.
Тұрғын үй бір бөлмелі, жоспары төртбұрышты, солтүстік тепехуано арасында ол бөренелер немесе тақтайлардан жасалған, төбесі бар (астында астық сақталады). Оңтүстік тепехуано арасында үйлер тас немесе саман, төбесі сабанмен жабылған. Үй жер іргетастың үстінде салынған. Жабық асүйлер мен қосалқы бөлмелер бөлек салынған.
Көбінесе жалпы мексикалық типтегі киімдер жиі кездеседі, солтүстік тепехуано ерлері арасында жүннен жасалған белдіктер (фаха), мойын орамалдары және шалбардың үстінде жамбасқа байланған ақ шаршы орамалдар (котенсе) сақталған. Әйелдер астыңғы жағында 2-3 өрімі бар белдемше киеді. Басы қызыл орамалмен байланған. Оңтүстік тепехуанолар мақтадан тігілген киімдерді киеді (бос ақ шалбар, ерлерге арналған күртелер, әйелдерге арналған ұзын, әдетте қызыл көйлектер).[4]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Мексика халықтары. Тексерілді, 13 тамыз 2025.
- ↑ Тепехуано. Тексерілді, 13 тамыз 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 526. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Тепехуан. Тексерілді, 14 тамыз 2025.
