Нұр-Сұлтан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Целиноград бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search
Қала
Астана
Astana, capital of Kazakhstan 01.jpg
Astana Architecture 02.jpgAstana, capital of Kazakhstan 02.jpg
Astana Architecture 01.jpgAstana, capital of Kazakhstan 04.jpg
Nazarbayev University.JPGL.N.Gumilyov Eurasian National University.JPG
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Астана

Ішкі бөлінісі

4 аудан
(Алматы, Сарыарқа, Есіл, Байқоңыр[1]

Әкімі

Алтай Көлгінов[2]

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1830

Алғашқы дерек

1832

Бұрынғы атаулары

Ақмола (1961 дейін),
Целиноград (1961—1992),
Ақмола (1992—1998),
Астана (1998 — 2019)

Қала статусы

1862

Координаттары

51°08′ с. е. 71°26′ ш. б. / 51.133° с. е. 71.433° ш. б. / 51.133; 71.433 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°08′ с. е. 71°26′ ш. б. / 51.133° с. е. 71.433° ш. б. / 51.133; 71.433 (G) (O) (Я)

Жер аумағы

797,33 км²

Климаты

қатаң континенталды

Тұрғындары
Тұрғыны

1 121 809[3] адам (2019)

Тығыздығы

1299 адам/км²

Агломерация

1,2 миллион

Ұлттық құрамы

қазақтар — 78,18%
орыстар — 13,41%
украиндар — 1,38%
басқалары — 7,04% (2018 ж.)[4]

Конфессиялар

мұсылмандар, христиандар және басқалары

Этнохороним

астаналық, астаналықтар

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7172

Пошта индексі

010000

Автомобиль коды

01

astana.gov.kz/kz/kz
 (қаз.) (орыс.) (ағыл.)

Астана картада
Астана
Астана

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Астана (айрық) деген бетті қараңыз.

Нұр-Сұлтан (бұрынғы атаулары: Ақмолинск, Целиноград, Ақмола, Астана) — 1997 жылғы 10 желтоқсаннан бастап Қазақстан Республикасының елордасы. Акмолинск қала мәртебесін 1862 жылғы 26 қыркүйекте алды. 2020 жылғы 1 қаңтар жағдайы бойынша қала түрғындар саны 1 136 008 адам, бұл Алматыдан кейінгі Қазақстандағы екінші көрсеткіш. Қала Қазақстанның орталық бөлігінің солтүстігінде Ақмола облысында, Есіл өзенінің алабындағы өзен маңы жазықтығында орналасқан. Миллионер қаласы мәртебесіне 2017 жылдың маусымында қол жеткізілді, ол кезде тұрғындар саны 1 002 874 тұрғын болды. Нұр-Сұлтан елдің солтүстігінде Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Әкімшілік жағынан қала 4 ауданға бөлінген.

Қазақстанның заманға лайық жаңа астанасын салу идеясы Мемлекеттің бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі. Елорданы Алматыдан Ақмолаға ауыстыру туралы шешімді Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі 1994 жылы 6 шілдеде қабылдады. Астананы ресми көшіру 1997 жылғы 10 желтоқсанда жүзеге асты. Президенттің 1998 жылғы 6 мамырдағы Жарлығымен Ақмоланың атауы Астана болып өзгертілді. Жаңа астананың халықаралық тұсаукесері 1998 жылғы 10 маусымда өтті. 1999 жылы Астана ЮНЕСКО шешімімен «әлем қаласы» атағын алды. Қазақстанның бас қаласы 2000 жылдан бастап Астаналар мен ірі қалалардың халықаралық ассамблеясының мүшесі.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның жаңа президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қаланың атын экс-президент Н. Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан деп өзгертуге бұйрық берді.

Азияның ең солтүстігінде орналасқан елорда. Қала төрт ауданнан — «Алматы», «Сарыарқа», «Есіл» және «Байқоңыр»[1] ауданынан тұрады.

Тарихы[өңдеу]

Нұр-Сұлтан 1830 ж. Есіл өзенінің жағасында орыс әскерлері негізін қалаған бекіністен бастау алады.

1862 ж. Ақмолинск қала мәртебесін алды.

1962 ж. қалаға Целиноград атауы берілді.

1997 ж. егемен Қазақстанның Президенті Н. Назарбаев Жарлығымен елорданы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы шешім қабылдады.

1998 ж. 6 мамыр жаңа елорданың атау Астана болып өзгертілді.

1998 ж. 10 шілде Қазақстанның жаңа елордасы — Астананың халықаралық тұсауы кесілді.

1998 ж. ЮНЕСКО-ның шешімі бойынша Астана қаласына «Бейбітшілік қаласы» жоғары атағы беріліп, медальмен марапатталды. Бұл атақ қысқа мерзім ішінде әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени дамуда неғұрлым әсерлі әрі қуатты өсуге, тұрақты этникааралық қатынасты орнықтыруға қол жеткізе алған ғаламшардың жас қалаларына беріледі. Бразилияда өткізілген бұл конкурста Астана барлық өлшемдер бойынша әлемнің әр түрлі елдерінің он екі қаласын басып озды.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның жаңа президенті Қасымжомарт Тоқаев қаланың атын экс-президент Н. Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан деп өзгертуге бұйрық берді.

Физика-географиялық сипаттамасы[өңдеу]

Қала территориясы аумағы – 797,33 км² (2017 жылғы 7 ақпанда Ақмола облысының елді мекендерсіз 87,19 км² қалаға қосылғаннан кейін). Қала дала жазығында орналасқан. Алып жатқан аумақтың рельефі - төмен террассалар. Каштан топырағы басым.

Қаланың геологиясы - солтүстік бөлігінде бөлінбеген палеозойлық шөгінділер, ал оңтүстік және батыс бөліктерде орта төрттік шөгінділер. Қаланың көп бөлігі шөгінді тау жынысында, негізінен құмдақ саздарда жатыр.

Нұр-Сұлтан қаласы Есіл өзенінің жағалауында орналасқан. Қала екі бөлікке бөлінеді - оң және сол жағалау. Қаланың гидрографиялық желісі тек Есіл өзенімен ғана емес, сонымен қатар Есіл өзенінің оң ағымдары Сарыбұлақ пен Ақбұлақ өзендерімен де ұсынылған. Қаланың 25-30 км радиусында көптеген тұщы және тұзды көлдер бар.

Су қоры[өңдеу]

Нұр-Сұлтан қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі су қоры өзен және жерасты су көздерінен құралады. Бастауын Нияз таулары бұлақтарынан алып, қысқы қар, жазғы жауын суымен толысып отыратын Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сарыбұлақ пен Ақбұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Негізгілері: Сасықкөл, Жоламан, Тышқанкөл, Танакөл, Жылтыркөл, Тазкөл, Қайнарлы, Тағанкөл, Майбалық, Бұзықты, Жалаңаш, Шенет, Ағанас, т.б.

Есіл өзенінің арналы ағысының ұзақтығы 562 км, су жиналу алабы 48 100 шаршы км. Оның Қазақстанды көктеп өтетін ұзындығы- 1 100 км, ал жалпы ұзындығы — 2450 км. Есіл Ресейдің Тюмень және Омбы облыстары арқылы ағып өтетін Ертіс өзеніне барып құяды. Есіл көктемгі қар суымен толысқан шақта ағысын үдетеді. Негізінен баяу ағысты. Қаланы сумен қамтамасыз ететін негізгі өзен болғандықтан, Есілге "Ертіс-Қарағанды" каналынан арна тарту жүзеге асырылды. Есіл баяу ағысты болғандықтан, оның табаны тереңде жатыр. Оның қала аумағындағы су жиналу алқабы 7400 шаршы км, бұған Вячеслав бөгені ауқымындағы 5310 шаршы км су жиналу алқабы қосылады. Есілге Мойылды, Тентек, Қарасу, Сарыбұлақ, Ақбұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су таратқыш канал арқылы Майбалық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақбалық, нәлім, мөңке, аққайран, сазан, шортан, көксерке, алабұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қаарй етек жая орналасқан. Қала аумағының негізгі бөлігі, Есілдің Ақбұлақ және Сарыбұлақ тармақтарына келіп тұйықталады.

Есіл өзенінің алабында үш ірі бөген бар. Олар: Вячеслав (пайдалану көлемі — 375,4 млн текше м), Сергеев (пайдалану көлемі — 635,0 млн текше м) және Петропавл (пайдалану көлемі — 16,1 млн текше м) бөгендері. Алғашқы екеуі судың жиналуын ұзақ мерзім бойына реттеуге арналған, сонымен қатар кешендік бағытта жұмыс атқарып, 3 топтық су құбырлары арқылы Нұр-Сұлтан қаласын және ауылдық елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Петропавл бөгенінің аумағы шағын, маусымдық су жинауды жартылай ғана реттеуге арналған. Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің негізгі көзі-Вячеслав бөгені, оның жылдық су шығымы 67,2 млн текше м (жобадағы сыйымдылығы 410,9 млн текше м).

Сарыбұлақ солтүстіктен оңтүстік бағытта қаланың батыс бөлігі арқылы ағып өтеді. Оның аңғарының 8,5 км-дейі (ені 20-50 м) қыщ комбинантынан ӨМК-ға дейінгі аралықты қамтиды. Бұлақтың 5,8 км бөлігі қаланың жеке меншік үйлер мен көп қабатты үйлер салынған өңірі арқылы өтеді. Өнеркәсіп құрылыстарын бойлай өтетін тұсы — 3,3 км (ЖЭО-1-дің күлтөкпесінен темір жол қиылысына дейін), одан әрі 2,5 км селитебті өңірмен өтіп, Тілендиев даңғылынан 1,8 аралықпен Есілге ұласады. Бұлақтың саға тұсын айтпағанда, қала арқылы өтетін арнасын шылау басып, қамыс өсіп кеткен, кей тұстары үзіліп қалады.

Ақбұлақ қаланың оңтүстік-шығыс бөлігімен өтеді, оның табанына маусым аралығында ғана су жиналады, су жиналатын тұсы ЖЭО-ның 2 — нің маңы. Ақбұлақтың Абылай хан даңғылынан Есіл өзеніне барып құятын аралықтағы жағалауы қайта қалпына келтіріліп, абаттандырылды.

Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы — жерасты су көздерін пайдалану. Ол жерасты жаңа су көздерін іздестіру-барлау және бұрыннан белгілі су көздері мүмкіндіктерін жаңа талап тұрғысынан бағалау арқылы жүзеге асып отыр. Мұндай жерасты су көздеріне: Ақмола су көзі кені (ол солтүстік-батыс жүлге (қаланың солтүстігіне қарай 5-15 км) және шығыс жүлгеден (қала іргесіне, ішінара Есіл өзені аңғарына таяу) тұрады), Есіл су көзі кені (қаланың оңтүстігіне қарай 0,5-10,0 км); Рожденственский су көзі кені (Нұра өзені аллювийлік шөгінді қыртысындағы жер асты суының жалпы пайдаға асу қоры 36,2 мың текше м/ тәуліті құрайды) жатады.

Климаты[өңдеу]

Қала климаты аса континенталды. Жазы ыстық және құрғақ, ал қысы суық, ұзақ. Орташа жылдық температурасы 3,1 °C. Жауын-шашын жылына 300 мм түседі. Жаздың орташа температурасы шамамен 20°С болғанымен, Орта Азияның ыстық ауа массаларына байланысты максималды температурасы 40 °C болуы де мүмкін. Ал қыстың орташа температурасы −15 °C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты -50°C аязға дейін баруы мүмкін. Қаланың адамдар үшін онша қолайлы емес құрғақшылық пен қатты желге бейім даланың ортасында орналасқанына байланысты, қала айналасын жасыл белдеумен - ағаштар мен басқа да жасыл кеңістіктермен жабдықтау бойынша ауқымды жоба жүзеге асырылуда.

Әкімшілік бөлінуі[өңдеу]

Нұр-Сұлтан қаласы Ақмола облысының аумағында орналасқан және осы облыстың үш ауданымен (Целиноград, Шортанды және Аршалын) шектеседі. Қаланың өсуі Ақмола облысы Целиноград ауданының аумағын екі бөлікке бөлуіне әкелді.

2018 жылғы 7 ақпанға дейін Нұр-Сұлтан территориясына (сол кездегі қала атауы Астана) қаладан басқа (69 822 га) 2 орманшылық учаскілері де (шығыста аумағы 459 га мемлекеттік орман тәлімбағы, солтүстікте Коянда су қоймасындағы саяжай (12 саяжай қауымдастық бар). Аталған массив аумағы Мемлекеттік жер кадастріне сәйкес 900 га, Астананың бас жоспарына сәйкес 850 га, ал қала территориясы балансына (2018 жылғы 16 наурыздан № 131 Қазақстан Республикасының Үкімет Жарлығы) сәйкес 733 га құрайды.

2018 жылғы 7 ақпанда қала аумағына Ақмол облысы Целиноград ауданының территориясынан қосымша 8 719 га аумағымен 3 учаскілер (тұрғындары жоқ), соның ішінде халықаралық әуежайға жақын 7 300 га учаскі, қаладан оңтүстікте орналасұан ұлттық пантеон (959 га) және солтүстік-батыста орналасқан қалалық зират (460 га) қосылды.

2018 жылғы 16 наурызда Алматы және Сарыарқа аудандарының бөліктерінен төртінші аудан Байқоңыр ауданы құрылды.

Басқарма[өңдеу]

2018 жыл 11 қыркүйек – 2019 жыл 13 маусым қала әкімі Бахыт Сұлтанов болды. 2019 жылғы 13 маусымынан қала әкімі Алтай Көлгінов.

Халқы[өңдеу]

2020 жылғы 1 қаңтардағы қала түрғындар саны 1 136 008 адамды құрады. ҚазСтаттың ресми есебі 2017 жылғы 1 қаңтарда елордада 972 672 тұрғынды, 2017 жылғы 1 маусымда 1 002 874 тұрғынды, ал 2020 жылғы 1 қаңтарда есептің жаңа методикасына сәйкес 1 136 008 тұрғынды тіркеді.

2009 жылғы халық санағы бойынша қала тұрғындарының тек 36% -ы Астана қаласында туып-өскен болып шықты. Қала негізін Қазақстанның басқа өңірлерінен келген мигранттар құрады, атап өтсек 19,4% - Ақмола облысы тұрғындары, 7,4% Түркістан облысы тұрғындары, 6,3% - Қарағанды мен Қостанай облыстары тұрғындары құрды.

КазСтаттың 2016 жылғы 1 қазан жағдайы деректері бойынша қаланың енбекке жарамды түрғындар (әйелдер жасы 16—58, еркектер жасы 16—63) саны 478 432 адамды құрайды, соның ішінде 21 мың жұмыссыз және 92 мың жұмыс күшіне енбейтін тұлғалар.

Неке одағына кірудің орташа жасы - ер адамдар - 27,5 жас, әйелдер - 25,3 жас.

Нұр-Сұлтан агломерациясы[өңдеу]

«Астанагенплан» ҰЗМИ «Астана агломерациясының аумақтық дамуының аймақаралық схемасы» жобасын жасады.

2015 жылдың қарашасында қабылданған бұл құжатпен жалпы ауданы 21,75 мың км² болатын, Ақмола облысының Аршалы, Целиноград және Шортанды аудандарының 127 елді мекені, сондай-ақ Ақкөл облысының төрт ауданы (Урюпин ауылдық округі, Еңбекші ауданы, Кеңес ауылдық округі, Ақкөл қалалық әкімшілігі) қоса, Астана агломерациясының шекаралары анықталды. Қала маңы аймағының белгіленген шекараларында 196 мың адам, ал Нұр-Сұлтан қаласында 814 мың адам тұрады. Нұр-Сұлтан қала маңы түрғындарының тығыздығы 9 адам/ км² құрады (бүкіл Қазақстан халқының орташа тығыздығы 1 км²-ге шамамен 7 адам).

Агломерацияны дамыту жобасымен 2020 жылы агломерация саны 1,2 миллион адамға дейін, ал 2030 жылға қарай 1,5 миллионнан астам адамға өседі деп күтілуде.

Экономикасы[өңдеу]

Нұр-Сұлтан

Нұр-Сұлтан өте серпінді дамуда. Елорда көшірілген кезден бастап қала экономикасына салынған инвестиция көлемі 3,5 миллиард доллардан асты. 2007 жылға дейін Нұр-Сұлтанның құрылысына 238,6 миллиард теңге көлемінде қаражат жұмсау жоспарлануда.

Нұр-Сұлтанның ойдағыдай дамып келе жатқанының белгілерін оның халқының жедел өсуінен байқауға болады. Елорданы көшіру жарияланған жылы мұнда небәрі 225 мың адам тұратын. 2004 жылы елорда тұрғындарының саны екі есе өсіп, жарты миллионнан асып кетті.

1998 жылы Нұр-Сұлтан еркін экономикалық аймақтың WEPSA халықаралық қауымдастығына кірді. Әлемнің 15 қаласы Қазақстан елордасының бауырлас қалалары болып табылады, олардың арасында Мәскеу, Берлин, Варшава, Минск, Киев, Анкара, Бангкок және басқалары бар.

Елорданың жаңа әкімшілік орталығында Бейбітшілік пен келісім сарайы мен «Пекин-Палас» бизнес-орталығының құрылысына дайындық жұмыстары басталды.

Тағы 10 нысан — жанар-жағармай құю стансасы, «Capital Forum» Ынтымақтастық және даму халықаралық орталығы, 6 қабатты медиа-орталық, сауда-демалыс кешені, халықаралық сауда орталығы,т.б. нысандар құрылысқа рұқсат алу және жобалау кезеңінде тұр.

2005 жылдың басынан бері барлығы 15 нысан тіркелді, оның ішінде 3 әкімшілік ғимарат, әлеуметтік мақсаттағы 4 нысан, 4 тұрғын үй, 4 инженерлік, көлік инфрақұрылымдары бар.

Ал, соңғы 6 айда Жоғарғы сот, муниципалдық 4 тұрғын үй кешені, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің 2 жатақханасы, т.б. нысандар пайдалануға берілді. ҚР Парламент Мәжілісі мен Сыртқы істер министрлігі ғимараттарының, «Ғашықтар» саябағының, «Президент-отель» қонақүй кешені мен Ислам орталығының ашылу рәсімі өтті.

Сенат мен Үкіметтің әкімшілік ғимараттары, «Тұлпар» тұрғын үй кешенінің құрылысы аяқталып келеді. Дипломатиялық қалашық, цирк ғимараты, «Сол жағалау — Абылай хан даңғылы тас жолы мен Есіл арқылы көпірдің» құрылысы жалғасуда.

Есілдің сол жағалауын әкімшілік орталыққа айналдыру мақсатында құрылған «Астана — жаңа қала» экономикалық аймағында 141 нысан салынып жатыр. 2010 жылға дейін мұнда тағы 150 ғимарат бой көтеруі тиіс. Бұл құрылыс жұмыстары үшін 240 миллиард теңге қаржы жұмсалмақ. Арнайы экномикалық аймақ Елбасы жарлығымен жаңа Нұр-Сұлтан құрылысын қарқынды дамытуға қолайлы жағдай жасау үшін құрылған-ды. Ол үшін Есілдің сол жағалауынан мың жарым гектар жер бөлінді. 2002-2007 жылдарға арналған арнайы бағдарлама жасалып, оған 240 миллиард теңге инвестиция тарту көзделді. Қазір құрылыс жұмыстарына 162 миллиард теңге құйылып, жаңа ғимараттар бой көтерді. Аймақ құрылған осы 3-4 жылдың өзінде 141 нысан тіркелсе, оның 49-ы толықтай салынып бітіп, пайдалануға берілді. Сондай-ақ 2005 жылдың соңына дейін тағы 30 нысан іске қосылмақ.

Қаланың дәл жүрегінде орналасқан Бәйтерек мұнарасы жағаласындағы паркқа ұқсас ашық аланында ұдайы арнайы мерекелер өткізіліп отырады. 2010 жылы осы жерде Әкімшіліктің шақырумен Берлин қаласынан келген Аюлар достастығы көрмесінің таныстыру мерекесі өткізіле алынды. Осы көрмеде дүниенің 125 елінен 125 өнерпаздар жасап шығарған 125 көркемөнер уникаттары, бірбірімен татулықпен тыныш тұрып тұрған түрінде, көрсетілді.

Көлік[өңдеу]

Теміржол көлігі[өңдеу]

Нұр-Сұлтан қаласы Петропавл — Қарағанды — Балқаш және Барнаул — Павлодар — Нұр-Сұлтан — Қарталы — Магнитогорск қалаларын қосатын темір жолдар қиылысында орналасқан және темір жол вокзалы бар қала. Қалада «Қазақстан Темір жол» ұлттық темір жол компаниясының бас офисі орналасқан.

2017 жылы қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде мыңжылдық аллеясына жақын «Нұрлы Жол» атауына ие болған жаңа темір жол вокзалы салынды. Қаланың өнеркәсіптік бөлігінде ЖЭС-3 ауданында жүкті вагондар үшін терминал салынбақ.

Автокөлік[өңдеу]

Шоссе жолдарының ірі торабы: қала іші арқылы М-36 Челябинск — Алматы және А-1 Нұр-Сұлтан — Петропавл трассалары өтеді. 2019 жылдың соңында Нұр-Сұлтан қаласы айналасындағы айналма жолы толығымен ашылды.

Қалалық көлік[өңдеу]

Қалалық көлік автобустармен ұсынылған (92 бағыт, 871 бірлік), соның ішінде 15 электр автобустары (2020 жылдың соңына дейін 100 бірлік болуы тиіс). Қалалық маршруттар желісінің жалпы ұзындығы (2004 ж) - 1 720 км, жылдық жолаушылар ағыны – 115 млн. адам, жолакы құны 90 теңге (қолма қолсыз төлем немесе смс) немесе 180 теңге (қолма қол төлем).

Троллейбустық қозғалыс 1983 жылы ашылды (3 маршрут, бірақ 2006 жылдан бастап контакт желісі 51,7 км құрайтын бір маршрут қалдырылды). 2008 жылы жалғыз троллейбустық парк мемлекеттік комиссиясының шешімімен жабылды.

2014 жылдан бастап Нұр-Сұлтан қаласында «Astana Bike» қызмет етуде. 2017 жылы жүйе 40 станция және 1000 велосипедтен тұрды. Жүйеде бір сезонға тіркелу 5000 теңге тұрады + RFID картасы үшін кепіл. Велосипедті жалға алудың алғашқы жарты сағаты ақысыз, одан әрі қарай – 100 теңге. Велосипедті 3 сағатқа жалдағаннан кейін жүйе автоматты түрде велосипедті қайтару керек екендігін хабарлайды. 4-ші сағат және одан кейінгі жалға алу 1 000 теңге тұрады.

Әуе көлігі[өңдеу]

Қалада әуе кемелерінің барлық түрлерін қабылдай алатын Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы бар. Әуежай қаладан 16 шақырым қашықтықта орналасқан. 2017 жылы реконструкциядан кейін әуежайдың өткізу қабілеті жылына 8,2 млн жолаушыға жетті. Жаңа жолаушылар терминалының жалпы көлемі 47 мың шармы метр құрды. Нұрсұлтан Назарбаев әуежайының жүк терминалының өткізу қабілеттілігі жылына 15 мың тонна.

Нұр-Сұлтан қаласынан 30-35 км қашықтықта орналасатын жаңа халықаралық әуежайды салу жоспары бар. Екі нұсқа қарастырылуда: Көкшетау трассасындағы Шортанды аудандық орталық пен Қарағанды трассасындағы Осакаровка ауылы. Сонымен бірге жұмыс істеп тұрған халықаралық әуежай ішкі рейстерді қабылдап жұмысын жалғастырады, ал жаңа әуежай халықаралық бағыттарды қабылдайды деп ұсынылады.

Өзен көлігі[өңдеу]

2008 жылдан бастап қала шеңберінде Есіл өзені бойымен кеме жүру ұйымдастырылды. «Кеме өткізетін Есіл» бағдарламасын жүзеге асыру аясында қала әкімділігімен арнайы мекеме «Есіл-Астана» құрылды. Бірінші кеме 2008 жылы өтті.

Қаланың көрнекі орындары[өңдеу]

  • Бәйтерек — монумент, Нұр-Сұлтан қаласының басты символы және көрнекі орны.
  • Қазақ Елі — монумент.
  • Нұр Жол Бульвары (өткенде Су-жасыл бульвар) – Ән салатын субұрқақтар аллеясы бар жаяу жүргіншілер аймағы.
  • «Акорда» — Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы.
  • Тәуелсіздік Сарайы – дипломатиялық және басқа халықаралық деңгейдегі іс-шараларды өткізуге арналған ғимарат; сонымен қатар ғимаратта қолданыстағы және болашақ нысандары бар Нұр Сұлтанның кең макет-жоспары бар.
  • Бейбітшілік және Келісім Сарайы - дәстүрлі қазақстандық және әлемдік діндер өкілдерінің саммиттері мен съездеріне арналған Конгресс-холл.
  • «Қазақстан» — Орталық концерт залы.
  • «Шабыт» — Қазақ ұлттық өнер университеті.
  • «Жастар» — Оқушылар мен жастар шығармашылығы сарайы.
  • «Хан Шатыр» — ең үлкен сауда және ойын-сауық орталығы (әлемдегі ең үлкен шатыр саналады).
  • «Этноауыл ұлттық мәдени кешені».
  • «Маңгiлiк ел» қақпасы.
  • Ұлттық ғарыш орталығы.
  • «Нұр Әлем» болашақ энергия мұражайы.

Театрлар, концерт залдары және мұражайлар[өңдеу]

Нұр-Сұлтан қаласында 27 кітапхана, 68 514 экскурсия өткізілген 8 мемлекеттік мұражай бар (2011 жылы 415 500 адам кіріп шықты), 99 шара өткізілген 10 демалыс және көңіл көтеру паркілері (2011 жылы 1 492,2 мың адам қабылдады), 6 кинотеатр бар.

  • "Қазақстан" орталық концерт залы.
  • Астаналық цирк.
  • К. Бәйсеитова атындағы үлттық опера және балет театры.
  • Астана Опера.
  • К.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры.
  • Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры.
  • Қазақстанның ұлттық мұражайы.
  • Заманауи өнер мұражайы.
  • Президенттік мәдениет орталығы.
  • Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті мұражайы.
  • Атамекен — Қазақстанның кең масштабты картасындағы табиғаттың, сәулеттің және өмірдің этно-мемориалдық кешені.

Ғимараттар[өңдеу]

  • ҚТЖ мұнарасы — Қазақстан Темір Жолы ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
  • Транспорт мұнарасы — Көлік және коммуникация министрлігінің ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
  • «Солтүстік Шұғыла» — үш биік ғимаратты тұрғын үй кешені.
  • «Триумф Астаны» — биік тұрғын үй кешені.
  • «Думан» ойын-сауық орталығы - аквариум, 5D кинотеатр, динозавр саябағы және басқалары бар.
  • Керуен — сауда-ойын-сауық орталығы.
  • МЕГА Silkway — сауда-ойын-сауық орталығы.

Спорттық ғимараттар[өңдеу]

  • «Астана Арена» спорттық кешені— 30 мың отыру орны.
  • Қажымұқан Мунайтпасов атындағы орталық стадион — 12 350 отыру орны.
  • «Алау» мұз айдыны — 8 мың отыру орны.
  • Сарыарқа (велотрек) — 8 мың отыру орны.
  • "Қазахстан" спорт сарайы — 5 532 отыру орны, 1 мыңға жуық тұрған орындар.
  • «Барыс Арена» көпфункционалды мұз сарайы — 12 мың отыру орны.

Мәдениет[өңдеу]

Қалада Ақмола облыстық филармониясы, мұражайлар (ҚР Ұлттық мұражайы, тарихи- өлкетану мұражайы, бейнелеу өнері мұражайы, Сәкен Сейфуллин мұражайы), театрлар ( К. Бәйсеитова атындағы үлттық опера және балет театры, К.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры, Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры, Ұлттық ғарыш орталығы, болашақ энергия мұражайы «Нұр Әлем», кітапханалар.

Қаланың мәдени-ағарту мекемелеріне Конгресс Холл, Жастар сарайы және Президенттік мәдениет орталығын да жатқызуға болады. Бәйтерек монументі қаланың басты символы болып саналады.

2000 жылғы 6 шілдеде Азат Боярлиннің жобасы бойынша «Өмір діңгегі» бұрқағы жасалынды. Құрылыс тек символдық сипатқа ие, ол өмірдің мәңгілік циклын көрсетеді. Алаңның ашылуы Қазақстан тұңғыш президентінің 60-жылдығына арналды.

2006 жылдың 24-30 қазан аралығында Нұр-Сұлтан қаласында (бұрыңғы Астана қаласы) ТМД елдері жастарының IV Дельфий ойындары өтті. Іс-шараны дайындауды және өткізуді Қазақстанның Ұлттық Дельфий комитеті мен Халықаралық Дельфий комитеті бірлесіп жүзеге асырды.

2012 жылдың 24-29 қыркүйек аралығында Нұр-Сұлтан қаласында (бұрыңғы Астана қаласы) ТМД елдері жастарының VII Дельфий ойындары өтті. Ойындарда 16 елден мыңнан астам өнер қайраткерлері қатысты: Австрия, Әзербайжан, Армения, Афганистан, Белоруссия, Болгария, Грузия, Италия, Қазақстан, Қырғызстан, Молдавия, Ресей, Румыния, Тажікстан, Түркия, Украина.

Көркем шығармалардағы Нұр-Сұлтан қаласы[өңдеу]

Ақмола 1997 жылы 10 желтоқсанда (1998 жылдан бастап - Астана, 2019 жылдан - Нұр-Сұлтан) Қазақстанның жаңа астанасы болған кезден-ақ, қала құрметіне көптеген әндер мен шығармалар жазылды. Қазақстан эстрадасының әншілері Нағима Есқалиева, Алтынай Жорабаева, Әли Оқапов, «Дос-Мұқасан» музыкалық топ, «Бәйтерек», «Арнау», «Жігіттер» музыкалық топтары және тағы басқалар репертуарларында Қазақстан астанасына арналған әндер бар.

Әкімшілік бөлінуі[өңдеу]

Нұр-Сұлтанда Сарыарқа, Алматы, Байқоңыр және Есіл аудандары бар.

Бауырлас қалалар[өңдеу]

Астананың 20 бауырлас қаласы бар.

Бауырлас қала Жылы Мемлекет
Анкара - Түркия Түркия
Ыстамбұл - Түркия Түркия
Измир - Түркия Түркия
Мәскеу - Ресей Ресей
Санкт-Петербург - Ресей Ресей
Қазан - Ресей Ресей
Бішкек - Қырғызстан Қырғызстан
Киев - Украина Украина
Амман - Иордания Иордан
Рига - Латвия Латвия
Гданьск 1996 Польша Польша
Варшава - Польша Польша
Тбилиси 2005 Грузия Грузия
Сеул - Оңтүстік Корея Оңтүстік Корея
Ташкент - Өзбекстан Өзбекстан
Дубай - Біріккен Араб Әмірліктері БАӘ
Бейжің - Қытай Қытай
Манила - Филиппиндер Филиппиндер
Сараево - Босния және Герцеговина Босния және Герцеговина

Қызықты деректер[өңдеу]

  • Нұр-Сұлтан — Азия астаналарының ішінде солтүстік полюске ең жақын орналасқан.
  • Нұр-Сұлтан — ғаламшардағы ең суық астаналардың бірі, Моңғолия астанасы Ұлан-Батырдан жылы, Канада астанасы Оттавадан суық.

Тағы қараңыз[өңдеу]

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Astana

Дереккөздер[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]