Коми-пермяктар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту

Коми-пермяктар (өзд.атауы-Коми, Комяс) — Ресейде тұратын фин-угор тобының халқы. 1920 жылдарға дейін өздерін пермдіктер деп атады. Қазіргі уақытта коми-пермяктар этнонимі қолданылады. 2010 жылы олардың саны 95 мың адамды құрады. Олар Пермь өлкесінің солтүстік-батысында тұрады, Коми-Пермь округінің құрамына енеді.

Тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Коми-пермяктар финн-угор тілдерінің пермь тобына жатады. Коми-пермяк тілінде үш диалект (зюздан, солтүстік косынкама және оңтүстік иньвен) бар. Көне жазба нұсқалары 14-17 ғасырларға жатады. 1930 жылдан бастап кириллицаға көшті. Әдеби тілі Қазан төңкерілісінен кейін иньвен диалектісі негізінде қалыптасқан. 1920 жылдардың ортасынан, коми-пермдіктер этнонимінің кеңінен қолданылуы жолға қойылды. Оған лингвист ғалымдардың пікірінше, халықтың өзіндік атауы болып табылатын және олардың ана тілінен енген Коми сөзі кірді. Бұл сөзде адам, өз руының адамы, халқы деген ұғым жатыр деп есептейді.

Діні[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Христиан дінінің православие тармағын ұстанады.

Коми-пермяктар

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Орыс деректерінде Коми-пермяк жөнінде алғаш рет 12 ғасырдың соңында (1187 ж.) аталады. 15 ғасырдада комилер князь басшылығында. аумақтық бірлікке қол жеткізді. 1472 ж. Коми-пермяк жері Мәскеу мемлекетіне қосылды. 1925 жылдың ақпанында Пермь облысының құрамында Коми-Пермяк автономиялық округі құрылды. 1977 жылдан бастап Коми-Пермяк ұлттық округі 1993 жылғы Ресей Федерациясының Конституциясына сәйкес Пермь облысының Коми-Пермяк автономиялық округі болды - Ресей Федерациясының тәуелсіз субъектісі. 2005 жылы референдум нәтижесінде Коми-Пермяк автономиялық округі мен Пермь облысы Пермь өлкесіне біріктірілді, онда Коми-Пермяк ұлт округі ерекше мәртебесі бар әкімшілік-аумақтық бірлік болып табылады.

Кәсібі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дәстүрлі кәсіптері: егіншілік, мал шаруашылығы, аңшылық және балық аулау. Егістік жердің көп бөлігі дәнді дақылдарға – қара бидай, арпа, сұлы егілді; кей бөлігі зығыр дақылдарына пайдаланылды. Мал шаруашылығы егіншілікке қосымша қызмет етті. Негізінен сиыр, қой, жылқы өсіреді. Ауданның оңтүстік аймақтарында шошқа мен құс (тауық, қаз, үйрек) ұсталды.
Қол өнерінде иіру және тоқымашылық кеңінен тарады. Шикізат ретінде қой жүні мен кендір, зығыр талшықтары қолданылды.

Мәдениеті[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Комилердің өзіндік дәстүрлі мәдениеті олардың көп жанрлы фольклорынан, бейнелеу өнерінен, көркем әдебиеті мен ұлттық театрынан байқалады. Дәстүрлі киімдері: әйелдер - кенеп жейде, сарафан (дубле), бас киім-сампгура, кокошник, ерлер - жейде, шалбар (вещъян), бас киімі — жүннен тоқылған, кейіннен фуражка киген.
Ұлттық тағамдары — арпа және қара бидайдан жасаліан нан (блины, олади, шаньги, т.б.), кептірілген және тұздалған саңырауқұлақ өнімдері, жеміс-жидек. Сусындары - квас (ырош), кисель, сур.

Қазақстандағы коми-пермяктар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Коми-пермяктар Қазақстанға негізінен өткен ғасырдың орта шенінен бастап, нарықтық қарым-қатынастарға байланысты көші-қон үрдістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы саны - 576 адам (2009).[1]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақстан халқы. Энциклопедия. /Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева.- Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2016. 202-203 бет ISBN 978-601-7472-88-7