Словактар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Словактар
Svks2.jpg
Антон Бернолак, Людовит Штур, Андрей Глинка, Штефан Банич, Йозеф Гурбан, Аурель Стродола, Адам Коллар, Милан Годжа, Павол Гведзослав, Милан Штефаник, Густав Гусак, Александр Дубчек
Бүкіл халықтың саны
6,2 млн.
Ең көп таралған аймақтар
 Словакия 4 352 775
 АҚШ 797 764
 Чехия 193 130
 Сербия 56 600
 Канада 50 860
 Ирландия 20 000
 Германия 20 100
 Мажарстан 17 693
 Аустрия 10 000
 Украина 6 397
 Хорватия 4 712
 Польша 2 000
Тілі

Словак тілі

Діні

Католик

Словактарұлт, Словакияның негізгі халқы. Жалпы саны 5,4 млн., көпшілігі Словакияда, 1,5 млн-ға жуығы Венгрия, Румыния, Польша, АҚШ, Канада, т.б. елдерде тұрады.

Тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Словак тілі (Үндіеуропа тіл шоғырының батыс славян тобы) чех тіліне жақын.

Діні[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Католик дінін ұстанады. Словакияда дінге сенетіндердің көбі (62%) – католиктер, Дінге сенетіндердің екінші тобы – протестант-лютерандар (10,2%), грекокатоликтер де бар (4,1%).[1]

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бүгінгі күні олардың шығу тегі туралы ең әйгілі теориялар олардың солтүстіктен де, оңтүстіктен де бүгінгі Словакияға екі толқында келгенін немесе олар Карпат аймағындағы халықтардың ұлы көші-қонына дейін өмір сүргенін көрсетеді. Археологиялық деректерге қарағанда словак тайпасы бүгінгі Словакия жеріне б.з. 4 — 5 ғ-ларында келген. Шығу тегі жағынан чехтарға туыстас словактар 6 — 8 ғ-ларда аварлардың ықпалында болды. 9 — 10 ғ-ларда словак, чех тайпалары Ұлы Моравия мемлекетінің құрамына енді. Венгрлер жаулап алғаннан кейін жүздеген жылдар бойы чехтардан бөлініп, Венгр мемлекетінің құрамында қалды. Словактар 1918 — 92 ж. Чехословакия құрамында өмір сүрді. 1992 ж. 1 қыркүйекте словактар Словак Республикасын құрды.[2]

Кәсібі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дәстүрлі кәсібі - егіншілік, таулы аймақтарда жайылымдық мал шаруашылығы (ірі қара, қой), ойпатты жерлерде егіншілік (дәнді, жүзім, бау-бақша). Өнеркәсібі дамуда, өнеркәсіптің шашыраңқы сипаты ауыл тұрғындарына өнеркәсіптік кәсіпорындарда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Дәстүрлі қолөнері - тері бұйымдары, ағаш ыдыстар, тоқыма, кесте тігу, шілтер өндірісі. Модра мен Поздисовец қалаларындағы қыш шеберханалары дәстүрлі стильде фаянс пен керамика шығарады.

Словакияның оңтүстігіндегі дәстүрлі елді мекендер қарапайым, таулы аудандарда ұсақ қоныстар мен фермалар басым. Бірнеше шақырымға созылған елді мекендер де бар. Таулы аудандарда бөренеден жасалған ағаш үйлер басым болса, жазықтарда - қабырғалары ашық түстермен боялған саман үйлер, оңтүстік-батыстағы үйлер жарқын ою-өрнектермен боялған. Үйлер көшеге қарама-қарсы орналасқан, тұрғын және шаруашылық үй-жайлары бір шатырдың астында қатар орналасқан.

Мәдениеті[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Словакияда фольклор жақсы дамыған. Мәдени ерекшеліктер әр ауылда көрінеді, фольклорлық фестивальдер тұрақты түрде өткізіліп тұрады. Олардың барлығын Дүниежүзілік фольклор ұйымы бақылап отырғандықтан, жоғары деңгейде ұйымдастырылған.

Словактардың тағамдары славян халықтарына тиесілі басқа тағамдарға ұқсас. Олардың негізгілерінің ішінде құс еті, көкөністер, нан. Дамыған ауыл шаруашылығына байланысты бақшада өсірілген немесе орманда жиналғандардың барлығы дерлік пайдаланылады. Кнедлик деп аталатын тағам өте кең таралған. Бұл картоп қосылған кішкентай тоқаш. Кейде тұшпара салмасымен пісіріледі, ал кейде олар жай ғана соустарға батырылады. Мұндай ұннан жасалған тағам сүзбе мен жемістермен араласса, десерт ретінде қызмет ете алады. Ет тағамдары өте танымал: шницель, гуляш, құс еті, бұқтырылған ет. Балықтардан форель, сонымен қатар тұқы немесе шортан тұтынады.

Словакияда ұлттық киімнің 60-қа жуық нұсқасы бар. Әйелдердің ең танымал нұсқасы - көйлек пен белдіктері бар костюм. Алдыңғы және артқы - қос алжапқыш, кейде туника, қысқа алжапқыш және юбка түріндегі көйлек қолданылады. Ер адамдар әдетте кеудеше мен түрлі шалбар киген. Олар жүннен, матадан, зығырдан жасалады. Бас киім ретінде шарфтар мен қалпақтар кеңінен қолданылады. Әйелдер де мойынына орамал байлайды. Кейде ер адамдар қызыл ленталар өрілген береттің түрін пайдаланды. Аяқ киім негізінен етік немесе бәтеңкелер болды.[3]

Қазақстандағы словактар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қазақстанның словак диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай:

  • 72 (1970 ж.),
  • 59 (1979 ж.),
  • 123 (1989 ж.),
  • 48 (1999 ж.)
  • 115 (2009) адам, көбінесе Жамбыл, Ақмола және Қарағанды облыстарында тұрады.[4]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. ЭТНОСАЯСИ СӨЗДІК: Қазақстан этносаясаты мен тәжірибесінің терминдері мен ұғымдары. Нұр-Сұлтан, 2020. 161-бет. ISBN 978-601-287-224-8
  2. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
  3. https://travelask.ru/articles/slovaki-prostye-i-schastlivye Наталья Кошина. Словаки — простые и счастливые
  4. Қазақстан халқы. Энциклопедия. /Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева.-Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2016. 384-бет ISBN 978-601-7472-88-7