Булан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Булан
布朗族, пиньинь Bùlǎng Zú
Бүкіл халықтың саны

91 882 (2000)

Ең көп таралған аймақтар

 Қытай

Тілдері

булан тілі

Діні

анимизм, буддизм

Булан (қыт. 布朗族, пиньинь Bùlǎng Zú) — Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясында тұратын халық. Саны - 91 882 адам (2000 жылғы халық санағы бойынша).[1] Қытайда ресми танылған 56 халықтың қатарына кіреді

Тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Олар булан (планг) тілінде сөйлейді.[2] Екі диалектісі бар: Булан және Арва. Буландардың кейбіреулері дай, ва немесе қытай тілдерінде де сөйлейді. Олардың өз жазуы жоқ, қытай таңбаларын немесе дай халқының жазуын пайдаланады.

Діні[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Көптеген буландар анимизмді ұстанады. Олар сондай-ақ өздерінің ежелгі сенімдерін тхеравада буддизмімен біріктіреді

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Булан ауылы

Буландар ежелгі халықтардың бірі, аңыздар бойынша олар ежелгі пудың ұрпақтары. Тан әулеті кезінде олар «пуцзымань», Юань, Мин және Цин дәуірінде «пуман» деп аталды. Олардың кейбіреулері өздерін " булан "деп атады, ал екінші бөлігі өздерін" ава","ива"," вэнгун" және т.б. қытайлар мен дайлар оларды "пуман" деп атады. ҚХР құрылғаннан кейін, буландардың өтініші бойынша оларға буландар деген жалпы атау берілді. Қытай азат етілгенге дейін тауды мекендеген буландарда алғашқы қауымдық жүйенің қалдықтары көп болды. Жазықтар мен өзендерде өмір сүрген буландардың бір бөлігі ханьдардың, сондай-ақ дайлардың әсерінен феодалдық жүйенің даму кезеңінде болды.[3]

Кәсібі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Буландар мекендеген аймақтардың климаты жұмсақ, топырағы құнарлы. XX-ғасырдың ортасында буландар Ланьцанцзянда егіншілікпен (негізінен таро), аңшылықпен және балық аулаумен айналысты.[4] Булан халқы Қытайдағы Юньнанда ертеден шай өсірумен айналысады.[5]

Өмір салты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Тауды мекендеген буландарда ананың атын балаға беру дәстүрі бар. Туылғаннан кейін үш күннен соң балаға ат қойылады, оның соңында анасының аты қосылады. Қара тістер бұландар үшін дәстүрлі сұлулық стандарты болып табылады, негізінен жаңғақ жапырағын шайнау арқылы қол жеткізіледі. Әйелдер әдетте қара шалбармен көйлек киеді. Ерлер әдетте кеудеге және ішке татуировка жасайды. Олар кең қара шалбар мен түймесі бар ақ көйлек киеді. Бастарына көбінесе қара немесе ақ матадан жасалған сәлде киеді. Буландар дәстүрлі түрде бірнеше шағын руларға бөлінеді, әр рудың өз жері бар. Буландардың әр қаласында зираттар бар, олар да белгілі руларға жататын бөліктерге бөлінген.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Словари и энциклопеди на Академике https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/372477
  2. Современная энциклопедия БУЛАН https://rus-modern-enc.slovaronline.com/1850-%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%9D
  3. Қытайдың интернет-ақпараттық орталығы https://www.abirus.ru/content/564/623/624/639/642/1166.html
  4. Әлем халықтарының энциклопедиясы. Булан http://www.etnolog.ru/people.php?id=BULA
  5. Древние чайные горы Буланшань https://www.tea-terra.ru/2016/06/23/27624/