Буриш

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Буриш
Burusho women in the Hunza Valley, Pakistan.jpg
Бүкіл халықтың саны

78 000 (2005)

Ең көп таралған аймақтар

 Пәкістан

Тілдері

бурушаски тілі

Діні

исмаилия

Буриш (буришки, бурушо, бурушаски, вершики, кунджут, хунза) — Пәкістанның бақылауындағы Кашмирдің солтүстік аумақтарында (Гильгит ауданы) тұратын халық. Олар Хунза, Нагар, Ясин және Гилгит таулы аймақтарында да тұрады. Саны 78 мың адам (2005).[1]

Тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қарт буриши әйелі

Олар оқшауланған Бурушаски тілінде сөйлейді,[2] диалектілері: хунзах, вершик, нагир.

Діні[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Буриштердің 66%-ы низари исмаилиттері, қалғандары негізінен шииттік-мұсылмандар.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Буриштердің өздерінің шағын мемлекеттері – Хунза және Нагар княздіктері болды, оларды ағылшындар басып алды. С.А.Старостиннің гипотезасы бойынша буришилер Үндістан мен Ауғанстанның солтүстігіндегі үндіеуропалықтар ассимиляциялай алмаған қытай-кавказдықтардың ұрпақтары.[3] Алайда буриштердің өздерін Үндістанға жорығынан кейін осы жерлерге қоныстанған Ескендір Зұлқарнайынның жауынгерлерінің ұрпақтары санайды.

Кәсібі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дәстүрлі кәсібі егіншілік, негізінен бау-бақша және мал шаруашылығы.[4] Ежелден олар металлургиямен, кілем тоқумен де айналысқан.[5]

Өмір салты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Буриш ақсақалы

Олар 120-150 жыл өмір сүреді және іс жүзінде қартаймайды - 40-50-де олар 20 жастағы сияқты көрінеді. Буриштер өздері «аш көктем» деп атайтын маусымда олар ештеңе жемейді,тек күніне бір рет жеміс шырынынан сусын және бұлақ суын ішеді және осылайша 3 айға созылады.[6]

Олардың тағамы тек вегетарианшылық: шикі көкөністер мен жемістер, өсірілген дәндер, қой ірімшігі, алкогольсіз және әртүрлі тәттілер. Оның үстіне бәрі де өз жерінде өсіріледі.

Жалпы, буриштер жұмбақ халық. Олар ауруды мүлде білмейді, ал әйелдер 60-қа дейін бала туа береді. Олардың орташа өмір сүру жасы 120 жасты құрайды, ал кейбір өкілдері кәдімгі кәрілік аурулардан зардап шекпей, 160-қа дейін өмір сүреді. Сонымен қатар, олардың қауымдастығы - бейбітшілік пен келісім аумағы. Мұнда ешкім қылмыс жасамайды, сондықтан түрменің қажеті жоқ. Тығыз қауымдастықтарда өмір сүре отырып, адамдар ешқашан ұрыспайды, үнемі аштық пен қиын өмір сүру жағдайында оптимизм мен керемет көңіл-күйді сақтайды.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/ethnology/text/1889392
  2. Словари и энциклопеди на Академике https://tourist.academic.ru/114/%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8
  3. Буриши. Олар кім? https://maxpark.com/community/1554/content/2039471
  4. Әлем халықтарының энциклопедиясы. Буриши http://www.etnolog.ru/people.php?id=BURI
  5. Dingir dingirra Буриши-первые северяне https://zen.yandex.ru/media/id/6028f2d1c9376e3b93ff6a7d/burishipervye-severiane-609a3140a38d215d4e5fd008
  6. Буриши, олар Хунза – жұмбақ тілі бар жұмбақ халық https://salik.biz/articles/63064-burishi-oni-zhe-hunza-tainstvennyi-narod-s-zagadochnym-jazykom.html